Kwetsbare verschoppeling die gehoord wil worden

De roman “Ik lach om niet te huilen” van Rotterdammer Lex Kroon is met recht een schelmenroman te noemen. In het boek beschrijft Kroon zijn buiten de maatschappij vallende leven van geboorte tot aan de volwassen leeftijd die hij heeft bereikt op het moment van schrijven. Voor schrijver Özcan Akyol markeert het in 1984 verschenen levensverhaal van Lex Kroon een keerpunt in zijn leven: het leidde tot zijn schrijverschap. Akyol zette zich in om het in de vergetelheid geraakte “Ik lach om niet te huilen” opnieuw uit te geven.

Lex Kroon heeft hele goede redenen om boos te zijn. Een opname in de psychiatrie van de jaren zeventig veranderde Lex Kroon van een fitte man in een te zware gedrogeerde zombie zonder gevoel en interesses. Na zijn verblijf in de inrichting stikt hij zowat in de woede die hij op bijna elke bladzijde van het boek ventileert. “Ik lach om niet te huilen” is een lange tirade tegen de psychiatrie, tegen vrienden die hem lieten vallen, tegen de maatschappij die geen plek heeft voor ex-psychiatrische patiënten, tegen het katholicisme (“Katholicisme, de kanker der kerken”) en tegen zijn vader.

Zoals het een schelmenroman betaamt is dit boek een ratjetoe van zich elkaar snel opvolgende situaties en gebeurtenissen die de indruk wekken dat de schrijver nog volop manisch was na zijn opname in de psychiatrie. De uitdieping ontbreekt volledig, maar diepgang lijkt ook niet bepaald het doel van Lex Kroon. Het verhaal geeft bovendien een leuk inkijkje in de jaren zeventig en tachtig.

De liefhebber van flauwe humor kan het hart ophalen, want het boek wemelt ervan. De constante woede, de onaflatende stroom grapjes en het afschuiven van de eigen verantwoordelijkheid begint na verloop van tijd licht te irriteren, maar aan het eind van het boek wint Lex Kroon dan toch nog mijn hart door zijn kwetsbare zelf te laten zien: “Nee, ik geloof heilig dat er ergens iemand is, allang bestaat, waarmee ik kan leven en gelukkig worden. Ik ben veel geweest, maar ‘gelukkig’ nog niet, moet ik constateren.”

Hoewel geen literair hoogstandje en op zekere momenten allemaal net iets te veel verdient Lex Kroon het om achtendertig jaar na dato gehoord te worden.