Los zand

Toen Gerda Blees in de krant las over het overlijden van een 62-jarige vrouw - lid van een woongroep die niet op voedsel wilde leven, maar op licht en lucht - was ze geïntrigeerd. De overleden vrouw stierf aan ondervoeding. De overige leden van deze woongroep werd door justitie verweten nalatig geweest te zijn; hadden ze kunnen ingrijpen en daarmee het overlijden van hun medebewoonster kunnen voorkomen? Blees besloot Wij zijn licht te schrijven: een fictieve roman, gebaseerd op een werkelijk bestaande woongroep in Utrecht.

De fascinatie van Blees voor het verhaal is zeer invoelbaar en de verwachting is gewekt. Helaas blijft een uitgediepte beschrijving van de dynamiek in een woongroep die het levensgevaarlijke plan opvat om van licht en lucht te gaan leven uit.

In vijfentwintig korte hoofdstukjes vertelt Blees het verhaal van het overlijden van Elisabeth. Haar zus Melodie komt naar voren als de leider van het stel dat, buiten haarzelf, nog bestaat uit Petrus en Muriel. Nadat ze het overlijden - pardon, het natuurlijke overgaan - van Elisabeth melden bij een waarnemend huisarts komen ze in aanraking met de politie die onderzoekt of er sprake is van nalatigheid.

In ieder hoofdstukje kiest Blees voor redelijk absurd te noemen perspectieven. Zo krijgt de lezer te maken met de gezichtspunten van twee sigaretten, een paar geitenwollen sokken en een pen. Origineel is het zeker, maar het zorgt ervoor dat de roman verwordt tot een als aan los zand aan elkaar hangend geheel. De perspectieven creëren een koude afstand tot de personages en maken het de lezer onmogelijk om Elisabeth, Melodie, Petrus en Muriel goed te leren kennen. Hun onderlinge relatie, hoe ze ertoe gekomen zijn daar te gaan wonen, de kracht van indoctrinatie: het blijft allemaal onderbelicht.

De op zijn zachtst gezegd vreemde perspectieven moeten een komische draai aan het geheel geven, maar irriteert eerder dan dat het de mondhoeken omhoog trekt. Na ruim tweehonderd pagina’s oppervlakkigheid is de conclusie dat je van de zienswijze van twee sigaretten, een paar geitenwollen sokken en een pen niet veel wijzer wordt. Wellicht had het geholpen Muriel, Melodie, Petrus en Elisabeth aan het woord te laten.