Cléo de Mérode was niet simpelweg een product van haar tijd; zij creëerde de tijd waarin zij leefde.

Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

In een tijd waarin we overspoeld worden door influencers en kortstondige internetfenomenen, herinnert Dorian d'Oliveira ons eraan dat het concept 'celebrity' diepere wortels heeft dan we vaak denken. Met zijn biografie over Cléo de Mérode schetst hij niet alleen het leven van een uitzonderlijke danseres, maar ook het portret van een vrouw die haar eigen imago met chirurgische precisie wist te managen lang voordat de term 'personal branding' bestond.

Cléo de Mérode was de belichaming van de Belle Époque. D'Oliveira slaagt er uitstekend in om de sfeer van het fin de siècle tot leven te wekken. De lezer wandelt mee door het Parijs van Marcel Proust en de ateliers van grootheden als Degas en Toulouse-Lautrec. Het boek laat overtuigend zien dat Cléo meer was dan een 'mooi gezichtje'; ze was de spil in een sociaal netwerk waar de culturele elite van Europa samenkwam.

Wat deze biografie extra glans geeft, is de focus op haar status als 'the first modern celebrity'.
Haar invloed was grenzeloos: van de hopeloos verliefde Leopold II tot andere Europese vorsten; Cléo bewoog zich met gratie door de hoogste kringen.
Bovendien was ze de onbetwiste muze voor schilders, schrijvers en fotografen, waardoor haar beeltenis overal in het straatbeeld verscheen.

Een verrassend en verfrissend aspect van dit boek is de aandacht voor Cléo’s optredens in Nederland. D'Oliveira graaft diep in de vaderlandse archieven om te laten zien hoe zij ook hier de harten sneller deed kloppen. Vooral de obsessie van literaire reus Lodewijk van Deyssel toont aan hoe diep haar invloed in de wortels van de Europese cultuur zat.

“Cléo de Mérode bezocht twee keer Nederland, te weten in 1901 en 1911. Opvallend is dat in geen enkele krant of tijdschrift een verwijzing staat naar de wereldtentoonstelling van 1900 en haar dagelijkse optredens aldaar.
De aandacht der vaderlandse recensenten ging vooral uit naar de uiterlijke verschijning van de ballerina. Ze werd onder meer een kip op hooge pooten genoemd. Ze betekent niets. Haar bekendheid komt alleen daaruit voort dat ze zulke hogen gunsten deelt.
In een andere krant werd ze omschreven als een griezelig mager juffertje, op meterhoge beenen.”

De grootste kracht van deze biografie ligt echter in de herwaardering van Cléo als mens. Waar eerdere geschiedschrijving haar vaak reduceerde tot een passief object van bewondering, benadrukt D'Oliveira haar
onafhankelijkheid: haar bewuste keuze om haar eigen pad te kiezen in een wereld die gedomineerd werd door mannen.
Bovendien had ze een zakelijk talent. Ze bezat het vermogen om haar roem te verzilveren en haar carrière planmatig vorm te geven.

Dorian d'Oliveira heeft met ‘Ballerina en supermodel Cléo de Mérode’ een vlot geschreven, gedegen en broodnodige biografie afgeleverd. Het is een must-read voor iedereen die geïnteresseerd is in cultuurgeschiedenis, de vroege jaren van de sterrencultus en de kracht van vrouwelijke autonomie in de negentiende eeuw. De prachtige afbeeldingen zijn een mooie aanvulling op hetgeen je leest.