Veel stem, weinig diepte

Met Wat de fak presenteert Maryam Hassouni zich als scherpe observator van het Nederland waarin zij werkt, leeft en telkens opnieuw wordt bekeken. Het boek is een hybride van persoonlijke anekdotes, maatschappijkritiek en humor, geschreven in een directe, gesproken stijl die toegankelijk is en soms raak. Toch blijft het eindresultaat inhoudelijk onder de maat.

De kracht van het boek zit onmiskenbaar in de stem. Hassouni schrijft zoals ze spreekt: snel, brutaal, associatief en met een goed ontwikkeld gevoel voor timing. Wanneer zij haar eigen ongemak, twijfel of vermoeidheid laat zien, wint het boek aan geloofwaardigheid. Haar observaties over tokenism, diversiteit die vooral gezellig moet blijven en de onzichtbare spelregels van de culturele sector zijn herkenbaar en vaak terecht.

Maar daar houdt het ook vaak op.

Te veel stukken blijven steken in anekdotiek. Er wordt iets geschetst, er volgt een geestige punch, en dan… niets. Waar verdieping mogelijk is, wordt gekozen voor de grap. Waar zelfonderzoek zich aandient, volgt relativering. Als lezer blijf je regelmatig achter met de vraag: en dan? Niet omdat het onderwerp niet interessant is, maar omdat het boek weigert er werkelijk doorheen te breken.

Daarnaast is de wereld die wordt neergezet vaak te eenduidig. De tegenstanders zijn herkenbaar, de mechanismen voorspelbaar, de conclusies impliciet al bekend. Juist omdat Hassouni intelligent en scherp is, voelt die voorzichtigheid als een gemiste kans. De momenten waarop zij zichzelf niet spaart of haar eigen positie bevraagt, behoren tot de sterkste passages van het boek, maar ze zijn te schaars.

Ook als geheel mist Wat de fak literaire samenhang. Het leest vlot, maar voelt meer als een bundeling losse stukken dan als een boek met een innerlijke noodzaak of opbouw. Er is geen escalatie, geen thematische verdieping, geen ontwikkeling. Het blijft bij signaleren, niet bij doorgronden.

Dat maakt Wat de fak geen slecht boek, maar wel een onbevredigend boek. Het is actueel, herkenbaar en soms scherp, maar te voorzichtig om echt te blijven hangen. Humor fungeert hier vaker als vangnet dan als breekijzer.

Eindoordeel:
Een sympathiek en toegankelijk boek met een duidelijke stem, maar inhoudelijk te licht, te fragmentarisch en te weinig zelfkritisch. Met meer diepte en minder gemak had dit een belangrijker boek kunnen zijn.