Tussen schaamte en omarming

Soms lees je een boek en denk je bladzijde na bladzijde: waar gaat dit heen?

Dat was mijn ervaring met Moeder en zoon. De gesprekken tussen moeder en zoon voelde ik als lezer vaak als omfloerst, ontwijkend bijna. Alsof ze elkaar aanraken zonder elkaar echt vast te pakken. De dialogen zijn soms vaag, de stiltes spreken luider dan de woorden en de onderlinge band voelt vreemd en niet vanzelfsprekend warm. Het is geen sentimenteel verhaal over moeder en kind. Het schuurt.

Wat mij tijdens het lezen bleef bezighouden, was de onderstroom van identiteit. Benali benoemt dat hij islamitisch is, maar het voelt alsof hij dat met terughoudendheid doet. Hij erkent zijn Marokkaanse wortels, maar het lijkt gepaard te gaan met gêne. Alsof hij zich voortdurend bewust is van de blik van de ander.

Ik betrapte mezelf op een gedachte die misschien meer over mijn leeservaring zegt dan over hem: hij had misschien liever Albert Bakker geheten. Roomblank, blond, religieloos, volledig opgenomen in de vanzelfsprekende Nederlandse norm. Niet als buitenstaander, niet als iemand die zichzelf moet uitleggen, maar als iemand die nooit iets hoeft te verklaren. Tegelijk voel je dat hij weet dat ontsnappen geen optie is. Acceptatie is het enige wat rest. Je bent wie je bent.

Die spanning sijpelt door in de gesprekken, in de afstand, in de lichte vervreemding tussen moeder en zoon. Alsof beiden elkaar liefhebben, maar niet altijd begrijpen. Alsof migratie niet alleen een verplaatsing is van land naar land, maar ook een verschuiving in taal, gevoel en loyaliteit.

En dan, in de laatste bladzijden, gebeurt er iets moois.

Waar ik lang dacht: waar gaat dit heen? blijkt het allemaal ergens heen te gaan. De reflectie kantelt. De terughoudendheid wordt zachter. De afstand verandert in erkenning. Wat eerst ongemakkelijk voelde, ontvouwt zich tot een ontroerende en volwassen waardering voor de twee mensen die hem het leven hebben gegeven.

Geen groot drama. Geen theatrale ontlading. Maar een stille omarming van afkomst, ouders en geschiedenis.

Vertederend.
Prachtig.

En ergens voelde ik trots. Trots op Abdelkader Benali. Omdat hij durfde te accepteren wie hij is. Omdat hij de weg van twijfel naar erkenning niet verborg, maar liet zien. En omdat hij uiteindelijk niet Albert Bakker werd, maar Abdelkader Benali bleef.