Ontroerend

Adriaan van Dis: Naar zachtheid en een warm omhelzen

In deze aangrijpende roman wordt de negenjarige Adriaan voor een hele zomer naar zijn grootvader Huibert in de stad gestuurd. Een onbekende wereld voor een bange jongen van de kust waar het ruisen van de zee het leven bepaalt. Er zat veel stilte in dat lawaai. Zijn vader heeft oorlogstrauma’s, er is veel spanning in huis. Bij grootvader ontmoet hij Ommie die sinds Huiberts vrouw in het kinderbed overleed bij hem in huis is en het hele huishouden bestiert. Grootvader is een nukkige, oude man die vroeger een grote boerderij in de polder bezat, waar het land ruim was en de mensen benauwend. Ommie zorgt dat alles functioneert en is tevens vertrouwenspersoon van velen, de manke Melita, de Poolse baron, de notaris. En zeker van Adriaan. Ommie leeft aan twee kanten, jong met haar geleende kleinkind, oud met haar bazige brombeer.
Als ik over Ommie lees, denk ik aan mijn schoonmoeder Paula. Twee dezelfde types. Altijd in de weer in het drukke huishouden, alles aanpakken en zorgen dat het iedereen goed gaat. Niet gestudeerd, maar wel slim en intelligent. Leergierig. Klaar staan. Voor Adriaan een oma uit een sprookjesboek. Ze leest hem voor en vertroetelt hem. Een warme grootmoeder die hem de liefde geeft die hij thuis niet krijgt. Ze leert hem praktische zaken, levenswijsheden die beter blijven hangen dan een staartdeling. Ook in gewoontes en gebaren zat liefde. Adriaan krijgt van haar een gebruikte verrekijker waar hij geen afstand van kan doen. Door de verrekijker haalt hij de nieuwe wereld naar zich toe. Grootvader en Ommie naderden elkaar in het vermijden, Ommie hield de boel bijeen, grootvaders geld was de kwaaiste niet. Het had echter een veel warmer huis kunnen zijn als Huibert niet zo star en afstandelijk was geweest, al werd gezamenlijk en gelijktijdig ook de krant gelezen, waarschijnlijk het tederste moment van de dag. Geluk leek een zonde, maar -als gezegd- in gewoontes zat liefde. Zo was er toch een zekere band tussen Ommie en Huibert. Dankbaarheid van grootvader krijgt Ommie niet, zelfs niet na haar overlijden. Genegenheid was in de ogen van grootvader een zwakte. Ommie was van nut. Een groter compliment zat er niet in.

Het is een ontroerend boek, een heerlijk boek, een absolute aanrader. Van die boeken die je veel te snel uit hebt. Van Dis heeft, dat is bekend, een vlotte en prettig leesbare schrijfstijl en prachtig taalgebruik.
Het verhaal is één grote flashback en wordt afgewisseld met overdenkingen en citaten uit teruggevonden geschreven herinneringen.
De titel verwijst naar het gedicht Schemering van Adriaan Roland Holst bij wie -naar eigen zeggen- de auteur nog op schoot zat. Wees altijd zacht voor hen die eenzaam staan… diep woelt in hen 't onzegbare verlangen naar zachtheid, warm omhelzen.

Arno Walraven, Horn