Schapenwol als wapen ... en andere feitjes

Sally Coulthard is columnist en schrijver. Ze woont met haar gezin en diverse dieren (waaronder Soay-schapen) in Yorkshire. Coulthard heeft meer dan vijfentwintig non-fictieboeken geschreven waarin ze verschillende disciplines samenbrengt. Voor de meeste boeken komen haar studies antropologie en archeologie goed van pas, dit vult ze aan met kennis over architectuur, natuur, geschiedenis en economie. ‘Een kleine geschiedenis van de wereld aan de hand van schapen’ is hier een voorbeeld van.

In het voorjaar kijkt menigeen reikhalzend uit naar de eerste, huppelende lammetjes in de wei. Niet alleen omdat ze zo schattig zijn, vooral als aankondiging van de lente. Dat veel weilanden en dijken de rest van het jaar ook begraasd worden door schapen valt weinigen op. Zou het komen door het imago? Niet voor niets worden de woorden dom en schaap nogal eens als elkaars synoniem gebezigd. En over het zwarte schaap praten we liever helemaal niet. Geheel onterecht, zo blijkt na het lezen van het boek ‘Een kleine geschiedenis van de wereld aan de hand van schapen’, want schapen stonden jarenlang gelijk aan rijkdom en ze werden meermaals als machtsmiddel ingezet.

Coulthard bouwt het boek mooi op. Per hoofdstuk wordt een thema in min of meer chronologische volgorde behandeld. Ondanks dat het een non-fictieboek is, is de schrijfstijl heel toegankelijk en absoluut geen droge kost. Een enkele keer lardeert de schrijfster het geheel met een stukje fictie; opvallend en tegelijkertijd illustratief. De auteur laat door de vele facetten die ze linkt aan schapen zien dat ze veel research heeft gedaan (het boek telt vijftien pagina’s met noten) en wetenschappelijke taal weet om te zetten naar een goed leesbaar boek. De afbeeldingen van de linosnedes van Sarah Price aan het begin van elk hoofdstuk zijn een prachtige aanvulling.

Wie schaap zegt, zegt wol, en wie wol zegt, denkt aan handwerken. Zelden wordt wol gekoppeld aan welstand of de economische geschiedenis van landen. Het is dan ook verbazingwekkend om te ontdekken dat wol en gevilte wol al ruim twee millennia geleden werden gebruikt door volken in Siberië. Even bijzonder is te lezen dat ten tijde van Edward III wol de helft van Engelands rijkdom uitmaakte. Edward III had met de wolexport een sterk wapen in handen om bondgenoten zich bij hem te laten aansluiten, hij schreef hiermee onbedoeld geschiedenis.

Naast geschiedkundige en economische feiten komen ook schapen zelf aan bod, zoals hun intelligentie. Niks dom schaap, het dier kan met gemak z’n weg uit een doolhof vinden en een dag later zelfs nog een snellere weg nemen. Of wat te denken van de mogelijkheid van schapen om tenminste vijftig verschillende gezichten te herkennen, ook nog na twee jaar? Een heel belangrijk kenmerk voor sociale interactie. En dit alles is slechts een greep uit de vele weetjes over schapen en hun grote rol in een klein deel van de geschiedenis van de wereld.

‘Een kleine geschiedenis van de wereld aan de hand van schapen’ is niet alleen een interessant boek om te lezen, het is ook een klein naslagwerk vol schapen, wol en andere feitjes.