Bedrogen liefde

Zand in mijn ogen is de debuutroman van Jacqueline van Zwieteren (1967). Ze is docent creatief schrijven met als specialisatie levensverhalen. Als ghostwriter schreef ze meerdere biografieën en ze begeleidt senioren met levensvraagstukken. Met dit debuut zet Van Zwieteren een deel van het leven van haar grootouders voor het voetlicht. Na een dramatische gebeurtenis komt het leven van de jonge Jaap Brouwer behoorlijk op z’n kop te staan. Samen met zijn broer Tom wordt hij in een Haags gesticht geplaatst. Al snel wordt hij pater Postma’s ‘aandachtpupil’, een titel die voor de rest van zijn leven sporen nalaat. Tijdens de crisisjaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog ontmoet Jaap Pippa Kurz in een dansgelegenheid in ‘s-Gravenhage. Pippa is geboren in Wenen, op dat moment één van de twee hoofdsteden van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Op haar achtste is Pippa wees en ze mag met een Holland Kindertrein naar Nederland om aan de kust aan te sterken voor een paar maanden, maar ze zal nooit meer teruggaan. Jaap en Pippa voelen zich snel tot elkaar aangetrokken. Een huwelijk volgt, kinderen volgen en de oorlog volgt. Het stel krijgt te maken met armoede, verleiding en bedrog. Van Zwieteren heeft een ongekunstelde, prettige schrijfstijl waardoor het boek door een breed publiek te lezen is. Ze hanteert vier tijdsperiodes tussen 1912 en 1949 waarin afwisselend het verhaal vanuit Jaaps en Pippa’s perspectief te lezen valt. Op deze manier wordt het verhaal mooi van twee kanten belicht. Al voelt het voor de lezer daardoor alsof de auteur met enige regelmaat in herhaling valt. Toch weet Van Zwieteren de aandacht goed vast te houden door soms een tijdssprong, soms een flashback, maar vooral door de wijze waarop Jaap en Pippa in het leven staan. Jaap praat niet over zijn verleden in het gesticht en heeft niet in de gaten wat die tijd met hem heeft gedaan. Daardoor kan en wil hij ook de keuzes die hij maakt niet onder ogen zien. Pippa vermoedt veel, maar denkt aan haar gezin en houdt vast aan de liefde die haar bij Jaap heeft gebracht. Het verhaal dat de auteur vertelt, gaat vooral over een relatie waarin schaduwen uit het verleden het heden beïnvloeden, net zoals ze de toekomst zullen vormen. Natuurlijk heeft de periode waarin het speelt een enorme invloed, maar de worstelingen van Jaap en Pippa zijn evengoed tijdloos en daardoor herkenbaar voor velen. De vraag die een beetje blijft hangen, is waarom Van Zwieteren gekozen heeft om beide perspectieven in de ik-vorm te schrijven. De invulling is dat ze waarschijnlijk haar beide grootouders op dezelfde manier aan het woord wil laten om daarmee hun verhaal te vertellen. De andere kant is dat een derde persoonsvorm in dit geval waarschijnlijk meer emotie en betrokkenheid bij de lezer had kunnen creëren. De debuutroman Zand in mijn ogen van Jacqueline van Zwieteren is een zeer toegankelijk boek waarin bedrog, liefde en historische feiten samenkomen. Het boek smaakt zeker naar meer van deze auteur.