Een nieuwe burgeroorlog?

Van Johan Op de Beeck verschenen tot nu toe vooral boeken die gingen over de Franse heersers, vooral over Napoleon, of over de Belgische geschiedenis (Leopold II bvb) dus toen ik zag dat hij een boek over de Amerikaanse Burgeroorlog (ook gekend als de secessieoorlog) schreef was ik helemaal geïntrigeerd en wou ik het lezen. Het heeft me echter wat tijd gekost om eraan te beginnen, als ik heel eerlijk mag zijn vooral omdat Amerika, na Donald Trumps tweede overwinning, iets te veel in het nieuws en online verscheen en ik het even niet kon verdragen om nog meer te lezen of te horen over dat land.

Maar een mens kan niet blijven wachten en ik heb ook een belofte na te komen aan de uitgeverij (die zo vriendelijk waren me een recensie-exemplaar op te sturen) dus vond ik het wel tijd dat ik me erover heen zette en eindelijk Johans boek ter hand nam.

Zoals ik reeds duidelijk wou maken, de situatie in de Verenigde Staten momenteel is er een van een grote polarisatie en een grote verdeeldheid. Met Trump aan de macht worden we vooral langs alle kanten gebombardeerd met propaganda-praatjes, leugens, fake news en heel veel gekibbel. Dat hij zich tijdens zijn tweede termijn nog harder op heeft gesteld en zich nog meer focust op het vernietigen/ uiteenrukken van de democratie zoals we die kennen mag intussen wel duidelijk zijn. Na het verlies van zijn verkiezingen in 2020 en de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 dienen als een wakeup call, zonder gevolgen voor de man die opriep hiervoor echter. Maar hoe is het zover kunnen komen? En staan de Verenigde Staten op de rand van een nieuwe burgeroorlog?

Daarvoor moeten we terug naar het midden van de negentiende eeuw. Abraham Lincoln wordt verkozen als president en hij vindt dat het tijd wordt dat iedereen, ook de zwarte slavenbevolking, volgens het democratische principe 'vrij' mogen, nee moeten, zijn. Aanleiding hiervoor waren buitenlandse inmenging, die slavernij eerder al afschaften, maar ook de ondergrondse spoorweg (The Underground Railroad, ook een boek van Colson Whitehead dat zich baseerde op deze geschiedenis) waarbij de Quakers (een religieus genootschap) slaven vanuit het zuiden naar het noorden wisten te smokkelen, dik tegen de zin van de slavenhouders natuurlijk waardoor er conflicten ontstonden. Toen verscheen ook de abolitionistische (zo werden degenen die streefden naar de afschaffing van slavernij genoemd) roman van Harriet Beecher Stowe, De Hut van Oom Tom, wat dan weer olie op het vuur gooide. En dit waren maar een aantal zaken die uiteindelijk hebben geleid tot een afscheiding van de zuidelijke staten (dat waren er eerst zeven maar werden er uiteindelijk elf), die slavernij wensten te behouden, van de unionistische (of noordelijke) staten.
De Confederale Staten kregen een eigen president, Jefferson Davis, een eigen vlag (de Confederale vlag) en een leger dat lijnrecht tegenover dat van Lincolns leger stond. Johan Op de Beeck beschrijft dan ook in dit boek hoe deze legers verschillende veldslagen uitvochten, waarvan Bull Run (de eerste slag om Manassas, Virginia) de echte start werd van de oorlog (na al eerder kleinere conflicten en slagvelden te hebben gekend, zoals rond Fort Sumter).

Tussen 1861 en 1865 werd een strijd geleverd waarbij het aantal doden en gewonden niet te overzien was. Naast lichamelijke wonden (we spreken van een tijd waarin de medische vooruitgang nog niet zo ver stond en waardoor vlugger voor amputeren werd gekozen) was er ook het zogenaamde 'shellshock' (wat tegenwoordig bekend staat als Post-Traumatisch Stress Syndroom). Dit zorgde er onder andere voor dat het aantal soldaten heel snel slonk en dat men op zoek moest gaan naar nieuwe strijdkrachten. Hierbij werd natuurlijk naar immigranten van Europa gekeken. En daar komt ook België bij aan te pas want in deze strijd waren ook een groot aantal Belgen die meevochten, aan beide zijden, en zelfs voor de nodige invloed zorgden. Zo was er Victor Vifquain die in het oor van Lincoln fluisterde om ook de zwarte bevolking te laten meestrijden, wat dan weer aan zuidelijke kant al gebeurde.

Ook de Europese politiek en de eerste Belgische koning Leopold I probeerden invloed uit te oefenen op de uitkomst van de Amerikaanse Burgeroorlog, dit vooral uit eigenbelang (slavernij afschaffen betekende onder andere minder werkkrachten op de katoenplantages en de oorlog had een heel negatieve invloed op de toevoer naar Europa van katoen). En dan is er ook nog sprake van het malafide ronselen van soldaten bij de Belgische bevolking.

Kortom, Johan Op de Beeck slaagt er in elk geval opnieuw in om ons te informeren en te boeien met een stuk geschiedenis dat vandaag heel actueel is, dat nog steeds invloed heeft op de huidige situatie in een verdeeld land, dat op het rand staat om de geschiedenis te herhalen. Laten we hopen dat het zover niet komt. De boeken van Johan lezen heel vlot, heel snel dankzij zijn schrijfstijl die je meeneemt in de geschiedenis, je bijna op het slagveld zet en je getuige laat zijn, als lezer, van de vreselijke taferelen. Je kijkt letterlijk mee over de schouders van Lincoln, Generaal Lee en Ulysses S. Grant en stapt mee als infanterist, drummerboy of ter paard terwijl de kogels je om de oren fluiten en de kanonnen knallen, blauwe en grijze tunieken gaan met de bajonet elkaar te lijf, de geur van bloed en vergane lijken dringt je neus terwijl overal slachtoffers liggen te kermen en te kreunen. Gewone burgers die een oorlog uitvochten en dienden als kanonnenvoer, terwijl hun vrouwen, kinderen en boerderijen wachtten op hun terugkomst, als ze al terugkwamen.

Dus als er sprake is dat er in 'The Land of the Free' opnieuw een verscheuring zou kunnen zijn en een mogelijkse burgeroorlog, hoop ik van harte dat dit nooit gebeuren zal. Want de geschiedenis toont niet bepaald een fraai beeld.

Als striplezer was ik sowieso al gefascineerd door deze oorlog en door dit stukje geschiedenis. De reeks 'De Blauwbloezen' speelt zich namelijk af tijdens deze burgeroorlog en toont de gruwel, de vreselijke geschiedenis (weliswaar op een ludieke en grappige manier) en pikt ook waargebeurde feiten op om te verwerken in de reeks. (Aanrader!)