De hemel met een zweep bestormen

Alles voor de reis
Van Adriaan van Dis.
Een roman over liefde en leugens.

Uitgegeven door Uitgeverij Augustus
Atlas Contact, Amsterdam

Adriaan van Dis heeft al die jaren niet kunnen praten of schrijven over zijn relatie en nu eindelijk doet hij dat wel. Het voelt als een opgekropt verlangen. Een “Dissociatie”
Hij draagt het op Voor Meeuwtje. Wie dat is wordt duidelijk in het verhaal.

Al eerder las ik “Klifi” en “Naar de zachtheid en een warm omhelzen” en in een ver verleden nog een paar titels. Ik had hem wel laat herontdekt als goede schrijver. Klifi vond ik wel wat warrig en ingewikkeld. Toch ook boeiend. De Zachtheid een goed verhaal. Bij zijn introductie van “Alles voor de reis” in een interview was ik meteen gevangen door een paar geweldige zinnen. “De zon krijgt zinkend vleugels” had ik vaak geschilderd en “De wegebbende vloed” : taalpareltjes , ik was meteen verliefd en vol verwachting.

Ik keek dus erg uit naar dit boek. Zag het al als een boek wat je meedraagt en niet loslaat, herleest en zinnen koestert. Zoals bij dichtbundels. Kortom ik deed daarom snel mee aan de leesactie van de club zodat ik het boek snel in huis had, in ruil voor het schrijven van een recensie.
Bij ontvangst vond ik het meteen mooi. Het fysieke boek is mooi vormgegeven, een papieren kaft met opdruk van zomerse jurkjes waarvan het patroontje terug komt op een op hout gelijkende hardcover eronder. Heel mooi en streelbaar. Hij wil haar, de draagster van dit jurkje, beschrijven en dat gaat hij met wildvreemden delen, schrijft hij op de flaptekst. Hij beschrijft haar ook als ingehouden deftig, ouderwets beschaafd. Adriaan zag ik ook zo en als een goed bespraakte persoon met een mooie stem en als een zeer innemende man.
In de hele roman ziet hij zichzelf ook door de ogen van haar. Hij houdt zichzelf hiermee een spiegel voor, komt tot inzichten, graag of niet, eerlijk of gelogen, dat zullen we niet weten. “Het blijft zijn verhaal waar hij graag aan terug denkt, want het is slechts een verhaal.” zo interpreteer ik de tekst voorin het boek.

Na wat berichten in de pers en interviews begreep ik dat dit geen fictieroman was geworden, maar een over zijn eigen lange relatie met een vrouw. De vrouw van zijn leven, in het sterfproces. Een relatie waarbij de Ander getrouwd was met zijn liefde.
Ik had het liever niet geweten.
Het voelde een beetje als “de hemel met een zweep bestormen”
Een van de vele mooie zinnen en omschrijvingen uit het boek. In een andere context, maar ik denk steeds zou Ellen, Eefje in het boek, zich niet bestormd voelen in de hemel, als die bestaat, met dit boek?

Toch is het een goede roman, van en over een man aan het sterfbed van zijn geliefde. Een relatie van meer dan 30 jaar..
Om de tijd samen door te kunnen brengen gaan ze terug op reis in hun leven. Waarbij ook de Ander wordt beschreven, af en toe. Ook andere personages worden met een hoofdletter aangeduid. Zo hebben ze toch een naam.
Dit is een mooi thema en het zou mij wel boeien, zeker om de mooie metaforen en zinnen die hij schrijft. Daar ik nu wist dat het om non-fictie ging vond ik het ongemakkelijk, hier en daar ongepast zelfs. Hier en daar ervoer ik het kinderachtig, maar begreep ook : het is de liefde!
Hij beschrijft zijn eigen ervaringen terug in de tijd, niet zozeer de details van het sterfproces van de overledene, gelukkig niet. Het gaat natuurlijk om de reizen die zij samen maakten. En dat zijn mooie verhalen op de echte prachtige van Dis-kwalitatieve wijze geschreven. Je mag er niet over schrijven, maar doet het toch.
Het stervensproces meemaken in een hospice kan mooi zijn om te lezen. De relatie beschrijven van geliefde overledenen lijkt wel een hype. (Schaduwweduwe, Een beladen huis.)
Geschreven, dat kan haast niet anders, door oudere schrijvers. Die een heel leven lang hebben om op terug te kijken. De oudere schrijvers van nu, die rond de tweede wereld oorlog zijn geboren en ook de sporen meedragen van die tijd. De voor en nadelen van de moderne (communicatie)middelen, maar ook de oude. Zo geeft een terugblik ook een tijdsbeeld. Schrijft daardoor openlijk over zijn sexleven. Op gegroeid in een tijd van de vrije liefde, flowers en de powers. Maar ook de showers die dat te zijner tijd opleverde. Dat is wel gelukt. Gelukkig is een shower geen zweep, maar heel af en toe voelde dat voor mij wel zo. Ik zag er te veel de gezichten bij….Ik wilde dat het fictie was geweest of dat ik het niet had geweten, dan had ik meer genoten van het lezen. Ik was blij dat ik het uit had en gaf daarom maar twee sterren, maar het hadden er ook meer kunnen zijn, want een van Dis vraagt om een sterrenhemel, niet om een zweep.
Want schrijven kan hij. Het lezen is ook een kunst op zich. Dit boek moet je lezen met geduld, liefde, respect, begrip en veel aandacht !
Al schrijvend aan deze recensie lees ik een aantal passages opnieuw. Dat zijn ze waard! Dit boek kan je op meerdere manieren lezen en je moet ook wel in de goede mood zijn. Ik zou er toch 4 sterren van kunnen maken, ondanks het ongemak dat ik als lezer voelde bij wat hij als de eerlijke schrijver er in legde ten opzichte van de Ander, maar ik vond het niet deftig of ouderwets beschaafd.
Dus “de zon krijgt zinkend vleugels”, de zin die aanvankelijk mijn aandacht ving blijft een opmaat naar de sterrenhemel met de vele andere geweldige omschrijvingen, maar af en toe met, zoals hij ergens schrijft “de wegebbende vloed”…
Zoals je wilt dat het na eb weer vloed wordt, wil je het boek ook opnieuw lezen!