De geschiedenis als wrede grapjas

Het boek speelt zich in de periode 1948-1963 af gedurende de 'sturm-und-drang'-fase van het Communisme in Tsjechië. De hoofdpersoon, Ludvik Jahn, is een veelbelovende student die een flauwe grap uithaalt met een medestudente die een dogmatisch overtuigde communiste is zonder enig gevoel voor humor. Deze grap, een briefkaart met een ironisch bedoelde tekst, komt Ludvik duur te staan. Hij wordt van de universiteit verbannen en uit de Communistische partij gezet als 'individualist' en 'intellectueel', een lot vergelijkbaar met het schervengericht gedurende het Athene uit de Klassieke Oudheid.

Hij wordt te werk gesteld in de mijnen alwaar hij wanhopig probeert zijn menselijkheid en individualisme te behouden tegenover een totalitair systeem die werkelijk in elk aspect van dagelijkse leven en privédomein probeert door te dringen. Tevens wil hij wraak nemen op de persoon die hem van de universiteit verbannen heeft door zijn vrouw te verleiden. Helaas voor Ludvik lopen het helemaal anders die had verwacht. Het noodlot c.q. de geschiedenis haalt een wrede grap met hem uit...

Het sterke punt van deze roman vind ik vooral de manier hoe de auteur ironie als stijlmiddel gebruikt als rode lijn door het verhaal en met veel gevoel de complexe verhoudingen tussen mensen onderling beschrijft zonder te veroordelend te zijn. Dat laat hij als het ware aan de lezer over. Andere thema's zijn de onverbiddelijke voortschrijding van de tijd, het dwangmatig vasthouden aan een verleden dat onontkoombaar verandert en individualisme versus een totalitair systeem. Absolute aanrader!