Een boek dat blijft reizen in je hoofd, want de liefde

Met Alles voor de reis schreef Adriaan van Dis een boek dat je niet alleen leest, maar waar je ook nog een tijd in blijft rondlopen. Het is een liefdesverhaal, een boek over afscheid, over herinneringen, over reizen en vooral over wat liefde eigenlijk betekent als die niet exclusief is. Want dat is misschien wel het eerste wat bij mij bleef hangen.

Al vrij snel dacht ik: wie was die partner dan eigenlijk? En met wie was die partner dan, die in het boek steeds “de ander” wordt genoemd? Ik ging Googelen en trok al conclusies voordat ik echt goed en rustig had gelezen. Het leek me namelijk ook erg voor die ander. Pas op het eind van het boek komt Van Dis daar zelf op terug. Hij moet de speurneuzen teleurstellen. “Alles is waar behalve wat ik heb verzonnen.” Daarmee zet hij je als lezer ook op scherp. Wat is werkelijkheid en wat is literatuur? En waarom willen we dat eigenlijk zo graag weten?

Het verhaal speelt zich grotendeels af rond het sterfbed van zijn grote liefde, in het boek Eefje genoemd. Van daaruit kijkt hij terug op hun leven samen. Op de reizen, de gesprekken, de momenten van verliefdheid. Maar ook op wat nooit helemaal werd uitgesproken. In een tv-interview vertelde Van Dis dat hij vooral wilde laten zien wat liefde doet, en wat het sterven van een geliefde met je doet. Dat die verliefdheid zelfs dan nog kan blijven bestaan.

Wat meteen opvalt, is hoe mooi hij schrijft. Er staan zinnen in die blijven hangen. Soms grappig, soms scherp, soms een beetje wrang. Oude mannen noemt hij “oude sponzen waar geen sap meer uitkwam”. Over de plek waar zijn geliefde de laatste reis maakt schrijft hij dat “een paar deuren verderop flink werd gestorven”. Dat soort formuleringen zijn typisch Van Dis. Licht ironisch en precies raak.

Maar eerlijk gezegd gaven die literaire volzinnen me soms ook een ander gevoel. Alsof ik zat te lezen over mensen die wel heel erg cultureel verfijnd zijn. Een beetje snobistisch zelfs. Eén zin zei daarin voor mij alles: “Ze lazen gedichten niet uit snobisme.”. Dat benadrukken voelt juist als een soort snobisme. Dat subtiele insinueren zat er voor mijn gevoel op meerdere momenten in. Niet storend genoeg om het boek minder goed te vinden, maar wel iets wat ik voelde tijdens het lezen.

Wat me vooral bezighield, was de relatie zelf. Ik begreep het niet goed. Hoe kun je iemand delen met een ander? Het voelt niet eerlijk. Zeker niet als later blijkt dat de geliefde soms tegen die ander loog over waar ze was. Dan wordt het boek ineens ook een verhaal over eerlijkheid. Of misschien juist over niet eerlijk zijn. Over wat je elkaar wel en niet verschuldigd bent in de liefde. Dat blijkt uit wat vriendinnen vertellen op de begrafenis van Eefje.

En dan komen de vragen vanzelf. Kan het eigenlijk, zo’n gedeelde liefde? Mag het, als het voor jou voelt als de grote liefde van je leven? En is het wel je grote liefde als diegene niet volledig voor jou kiest? Het boek geeft niet direct antwoorden maar zorgt wel voor vragen. Vragen over trouw, verlangen, geheimen, en over wat liefde eigenlijk is als je die niet kunt bezitten.

Toch draait alles uiteindelijk om liefde. Om blijven houden van iemand, zelfs als die er niet meer is. Het schrijven zelf wordt een manier om haar levend te houden. Om herinneringen vast te houden. Om betekenis te geven aan wat geweest is.

Soms vond ik het pijnlijk om te lezen. Soms verwarrend of ontroerend. Maar vooral merkte ik dat het boek bleef doorwerken in mijn hoofd. Ik vond van sommige dingen echt iets. Ik twijfelde, ik oordeelde, ik probeerde het te begrijpen. En dat is voor mij het teken van een goed boek. Een boek dat me aan het denken zet.

En dat doet Van Dis voor mij eigenlijk altijd. Het is onmiskenbaar een boek van hem. Persoonlijk, scherp, literair, soms een beetje afstandelijk, maar nooit leeg. Je sluit het niet af en gaat gewoon verder met je dag. Het gaat met je mee, in je hoofd.

Alles voor de reis is uiteindelijk een boek vol liefde, tot het einde. Misschien niet altijd comfortabel, maar wel intens in zijn zoektocht. En juist daarom blijft het hangen.

Tip: ik ontving dit boek van De club van echte lezers. Maar ik het boek deels als luisterboek geluisterd. Een aanrader: verteld door Van Dis zelf, inclusief pianomuziek.