Naturalisme + het Nederlandsch-Indië van 1880.

"Uit de suiker in de tabak' geldt als één van de weinige Nederlandstalige 'Naturalistische' romans.

Het Naturalisme is een literatuur-stroming uit de tweede helft van de 19e eeuw. Met de Fransman Emile Zola als voornaamste vertegenwoordiger. Realisme & pessimisme zijn haar kenmerken.

Schrijver P.A. Daum, van beroep een goede journalist, geeft ons een waardevol inzicht in de Nederlandsch-Indische samenleving van rond 1880.

Nederlandsch-Indië was toen een kolonie, waar circa 80.000 blanken (hoofdzakelijk Nederlanders) de macht uitoefenden over miljoenen Indonesiërs. Die in tientallen verschillende volken, over vele eilanden, waren verdeeld. Landbouw was de voornaamste bron van inkomsten; de kleinhandel was grotendeels in handen van Chinezen.

Het koloniale overheidsgezag werd in 1880 uitgeoefend door de Resident, die in zijn bestuursgebied namens de Gouverneur-Generaal opereerde. Laatstgenoemde, de hoogste gezagsdrager, zetelde in de hoofdstad Batavia (het tegenwoordige Djakarta).
'Uit de suiker in de tabak' speelt in de wereld van de (vaak Nederlandse) 'planters',. Agrarische ondernemers, die onder meer suikerriet en tabak teelden.

Al deze elementen vinden we terug in Daum's roman. Kleurrijk opgevoerd, in een (nog altijd) vlot en soepel leesbaar Nederlands. De hoofdpersoon uit Daum's verhaal is een jonge Nederlandse immigrant, wiens Nederlandsch-Indische carrière uiteindelijk mislukt -- het thema van dit boek.

Tenslotte vinden we in 'Uit de suiker in de tabak' ook de eerste sporen van Nederland's 'verlichte' politiek.
In het laatste kwart van de 19e eeuw groeide in de Haagse politiek het besef, dat Nederland ten opzichte van zijn Indonesische onderdanen een 'zedelijke roeping' had. Dat je deze mensen niet alleen moest uitbuiten, maar dat je ook iets voor ze moest doen.

Later zou Nederland voor zijn gekoloniseerde Indonesiërs scholen en hospitalen bouwen. Mochten begaafde Indonesische jongens op kosten van de Nederlandse regering in Nederland studeren. Enzovoorts.
Maar daarvan was, zoals gezegd, in 1880 nog geen sprake. En dus leest u hier in deze goede roman.niets over.