Meekijken met historische personages en een rots

Zeventien verhalen telt de bundel Korte verhalen uit de Vroegmoderne Tijd. In zestien van hen zien we een stukje geschiedenis gebeuren door de ogen van ofwel bestaande ofwel fictieve historische personen. In één geval is het een letterlijke rots in de branding die haar gedachten met ons deelt. Net als in vorige bundels van uitgeverij Historische Verhalen geeft dat een breed palet aan goede vertellingen die de geschiedenis daadwerkelijk tot leven te brengen. Dat de rots van alle personages de meest rake inzichten in de menselijke aard blijkt te hebben, geeft echter iets om over na te denken voor de toekomst. Uitgeverij Historische Verhalen begon in 2015 met zijn lovenswaardige initiatief. Er kwam een website waarop korte verhalen worden gepubliceerd die uiteindelijk ook in boekvorm worden gebundeld. Daarnaast zijn er inmiddels ook een tweetal korte novelles uitgegeven en enkele themabundels binnen een afgebakend historisch tijdperk. De opzet van deze bundels verschilt onderling. Korte verhalen uit de Vroegmoderne Tijd is ook zo’n tijdperkbundel, die de tijd tussen eind 15de eeuw en begin 19de eeuw bestrijkt. Er zijn zeventien bijdragen geschreven door vijf verschillende auteurs. De auteurs zijn Hay van den Munckhof (4 titels), Debby Willems (4) Sandrine van der Velde (3) Marloes Jongewaard (3) en Victor Lemstra (3), allen oudgedienden van Historische Verhalen. De eerste twee hebben ook succes gehad met verhalen binnen andere genres als fantasy, sciencefiction en thrillers. Drie al eerder door de uitgeverij gepubliceerde verhalen mochten wegens hoge kwaliteit op herhaling. ‘Chan-mi’ van Hay van den Munckhof is ook terug te vinden in de bundel over de gouden eeuw en werd tweede in de bijbehorende verhalenwedstrijd. ‘Boodschapper van de goden’ van Debby Willems staat op de website en in jaarbundel IV. ‘Hemels eten, hels leven’ van Sandrine van der Velde is als tweeluik terug te vinden op de website en in jaarbundel II, maar is nu als één geheel opgenomen. De andere verhalen zijn geheel nieuw. Zoals gebruikelijk is bij bundels van deze uitgeverij worden ook deze verhalen gevolgd door een historische toelichting van de auteur. Deze aanvullingen zijn langer dan voorheen, zijn nu naar mijn smaak wat te lang. Dat komt wellicht ook omdat het vrij droge stukken tekst blijven, waarin verschillende punten van aandacht netjes maar obligaat worden afgehandeld. Daarmee verliezen deze non-fictie teksten de concurrentieslag met het idee dat er ook meer verhalen in de bundel hadden kunnen staan als ze wat korter waren geweest. Uit de flaptekst en het voorwoord van hoofdredacteur Rik van der Vlugt blijkt dat het de betrokkenen niet alleen om de vroegmoderne (of nieuwe) tijd als tijdvak is te doen. In beide wordt de vroegmoderne tijd expliciet gekenmerkt als een periode vol veranderingen op wetenschappelijk, cultureel, politiek en religieus gebied en wordt verwezen naar de vaak moeizame of zelfs gewelddadige manier waarop deze tot stand kwamen en de gevolgen die dat heeft voor individuele mensen. Dat suggereert dat men ook een echt tijdsbeeld wil geven. En inderdaad, veel verhalen hebben interessante onderwerpen die binnen de genoemde thema’s passen, zoals verhalen over Mozart, Galileo Galilei, Catharina de Medici, Catharina de Grote, een vroeg koffiehuis in Wenen en een Parijse salon tijdens de Verlichting. Tevens zijn er meerdere verhalen rondom slavernij en kolonialisme, wat als onderwerp uiteraard ook goed past bij deze periode. Toch komt het idee van een tijdsbeeld maar matig uit de verf. De vroegmoderne tijd is met vier dikke eeuwen zo’n ruim bemeten en gevarieerde historische periode, dat de onderwerpen daarvoor toch teveel uiteenlopen. Ook omdat de verhalen vier werelddelen aandoen en Europa van noord tot zuid en van oost tot west doorkruisen. Dat geeft een kleurrijke variatie aan locaties, maar maakt de bundel tegelijkertijd zo breed dat deze zich gevoelsmatig nauwelijks onderscheidt van een reguliere jaarbundel. Aan het leesplezier doet dat uiteraard niets af, maar het roept wel de vraag op wat de meerwaarde van zo’n thema- of tijdperkbundel dan precies is en of een scherpere begrenzing van tijd of plaats voor toekomstige bundels wellicht beter is. Hoewel de uitgeverij inmiddels een schrijfwedstrijd en bundel over de Tweede Wereldoorlog op stapel heeft staan, dus waarschijnlijk speelt dit probleem dan vanzelf niet. Qua opzet lijken de verhalen in deze verzamelaar meer op elkaar, aangezien ze allemaal sterk zijn gericht op de persoonlijke beleving van de hoofdpersonen. Victor Lemstra is bovendien goed voor een komische noot en Marloes Jongewaard voor zowel malle als serieuze inzichten in de menselijke aard. Bij Hay van de Munckhof, Debby Willems en Sandrine van der Velde kan men ondertussen terecht voor de betere plotontwikkeling. Al met al zijn de verhalen menselijk en invoelbaar geworden. Positief is ook dat volop in diversiteit is voorzien met mannen en vrouwen van alle leeftijden, uiteenlopende seksuele geaardheid en tal van kleurschakeringen. Feitelijk doen alle auteurs precies wat ze geacht worden te doen, namelijk bovenop hun hoofdpersoon zitten. Ze creëren geloofwaardige belevingswerelden en de meeste karakters leren we goed kennen, ongeacht of het bestaande of fictieve personages betreft. Zelfs de gedachten van de roemruchte Catharina de Grote zoals Hay van den Munckhof ze weergeeft, laten het gevoel achter goed te passen, ook bij onderhavige lezer die toevallig veel van deze dame af weet. En toch kan men zich afvragen of het in een bundel van deze omvang niet teveel dezelfde teneur geeft als alle verhalen zo zijn. Er is namelijk één verhaal dat significant van deze opzet afwijkt en juist dat geeft het meeste stof tot nadenken. In ‘Mensen van de zee’ laat Marloes Jongewaard de rots Barthemia in de monding van de Taag haar wijze zegje doen over menselijk gedrag, terwijl Vasco da Gama zijn opwachting maakt op de kade van Lissabon. Dat geeft dus juist het gezichtspunt van een buitenstaander en de auteur weet daar het maximale uit te halen. Verfrissend om ook zo'n totaal ander gezichtspunt eens te lezen. Maar dat hoeft de andere verhalen niet aangerekend te worden. Ze hebben kwaliteit genoeg, zijn goed verzorgd, origineel qua onderwerp en aangenaam om te lezen. Nadenken over hoe je meer afwisseling in de opzet van korte verhalen van dit type kunt brengen kan echter nooit kwaad. Al is dat voor auteurs en bundelsamenstellers. Voor geïnteresseerde lezers geldt dat ze alle reden hebben om samen met de personages uit deze bundel in hun belevenissen en het verleden te duiken.