Origineel en informatierijk maar somber tussendeel (3,5*)

Als tweede deel uit een trilogie is Schakel een ongebruikelijk exemplaar. Gedeeltelijk is het namelijk een prequel; het heeft een aantal verhaallijnen die in de tijd vooraf gaan aan het verhaal uit Silo. Gedeeltelijk loopt het verhaal synchroon met zijn voorganger, maar krijgen we de gebeurtenissen vanuit andere perspectieven mee. Wat er niet gebeurt is dat het verhaal chronologisch verder gaat waar het was gebleven. Dat klinkt alsof auteur Hugh Howey heeft geprobeerd om allerlei waarheden omtrent de gang van zaken achter de silo’s nog wat op te rekken en te bewaren tot het laatste deel van de trilogie. Gelukkig is het tegendeel waar. Juist door de ontstaansgeschiedenis van de silo’s te vertellen worden veel mysteries uit het eerste deel opgehelderd.

Wel is dit boek gecompliceerder, somberder en minder spannend dan zijn voorganger. Misschien een beetje noodgedwongen, want alle gegeven informatie is cruciaal voor het totale verhaal. De nogal gestoorde gedachtegang en filosofie achter het bouwen en bewonen van de silo’s wordt uit de doeken gedaan en de basis voor het verzet hiertegen wordt gelegd. De dystopie krijgt hiermee pas echt vorm in al zijn naargeestigheid. Tenslotte is dit een dystopie voor volwassenen en niet voor jongeren. Gelukkig staat daar ook wat tegenover. Juist tegen de achtergrond van een wanhopige situatie krijgt menselijke solidariteit vaak de beste vorm en dat is in dit boek zeker ook het geval.

In het eerste deel werd het al duidelijk dat er in totaal vijftig silo’s waren gebouwd, verspreid over een bepaald grondgebied in het midden van de VS. De silo’s bleken heimelijk te worden aangestuurd door een soort van centrale commandopost die is gevestigd in silo nummer 1. In Schakel is deze silo 1 de belangrijkste plaats van handeling en leren we hem van binnenuit kennen. Het blijkt dan dat er voor deze silo een heel andere manier van leven bestaat dan voor de overige silo’s.

Er wordt namelijk gewerkt met zogeheten ‘ploegendiensten’ (de Engelse titel luidt Shift), waarbij de bewoners het grootste gedeelte van de tijd zijn ingevroren om maar één keer in de zoveel tijd (er gaan rustig decennia overheen) een half jaar lang te worden gewekt om een bepaalde taak te vervullen. Dat wil zeggen, alleen mannen worden gewekt. Vrouwen blijven als ware Doornroosjes letterlijk eeuwen achter in hun cryogene capsules. De redenen hiervoor blijven aanvankelijk vaag, maar het is duidelijk dat de bewoners van deze silo een soort van uitverkoren zijn. Het is echter ook duidelijk dat een groeiende groep van hen dat niet meer als zodanig ervaart.

Ondertussen wordt vanuit silo 1 het hele siloprogramma bestuurd. Dat is in extreme mate gericht op het voorkomen van verzet, zelfs binnen één silo. Want als het verzet zou overslaan naar andere silo’s kan dat het complete programma, alsmede de zwaarwichtige ‘nalatenschap’ van de mensheid ondermijnen en is alles voor niets geweest. De genadeloze beslissingen die er in dit kader worden genomen, roepen echter ook in silo 1 steeds meer problemen en weerzin op. Zeker aangezien ook veel bewoners van silo 1 niet op de hoogte zijn van wat er nu precies gaande is. Mensen krijgen alleen de informatie die ze nodig hebben om hun taak uit te voeren. Bovendien krijgt iedereen medicijnen die hen hun verleden doet vergeten, zodat ze daar tijdens hun dienst niet door gekweld worden.

Hoewel Schakel een dunner boek is dan zijn voorganger, zijn er meer verhaallijnen door elkaar heen geweven en overspant het geheel een tijdsperiode van vele eeuwen. Om het allemaal op een rijtje te houden voor de lezer geeft de auteur een tijdlijn die na ieder afzonderlijk deel wordt getoond. Ook wordt boven ieder hoofdstukje duidelijk aangegeven waar en wanneer de volgende scènes plaatshebben, wat zeker helpt. In de war raken is dus niet nodig.

In totaal heeft het boek drie afzonderlijke delen die synchroon lopen met drie ploegendiensten van de belangrijkste hoofdpersoon Troy (zonder achternaam). Deze blijkt bij zijn eerste ontwaken in 2110 de dagelijks leider van silo 1 te zijn. Maar door de medicijnen weet zelfs hij zich veel dingen rond het ontstaan van de silo’s en de reden waarom hij zo’n hoge positie heeft niet meer te herinneren. Die situatie bevalt hem totaal niet en zijn geweten speelt constant op. Daarop begint voor Troy een zoektocht naar de waarheid over de silo’s en over hemzelf. Een zoektocht waarbij hij de ene na de andere verbijsterende ontdekking zal doen.

Ondertussen krijgen we in het eerste deel van het boek het verhaal te horen van het getalenteerde maar naïeve congreslid David Keene. In 2049 raakt hij nauw betrokken bij de bouw van de silo’s, maar aanvankelijk zonder enig besef te hebben waar het voor is bedoeld. In het tweede deel bevinden we ons in 2212 en gaan we ook terug naar silo 18 uit het eerste boek. Daar raakt de jongen Mission verzeild in het middelpunt van een opstand. In het derde deel tenslotte bevindt Troy zich in 2345, het jaar waarin de gebeurtenissen uit het vorige deel plaatsvonden. Tegelijkertijd lezen we het verhaal van Jimmy/Solo, de simpele jongen en later man die de val van silo 17 zou overleven en in 2345 tenslotte Juliette zou helpen. Hier lezen we meer over de val van silo 17 in 2312 en zien we hoe Solo 33 jaar lang overleefde.

Uiteindelijk dragen alle verhaallijnen volop bij aan het doel van het boek, namelijk duidelijk maken hoe deze wereld in elkaar steekt. Helaas valt de waarheid niet bepaald mee. Deze is dystopisch met een hoofdletter D. Gewetensloze gruwel van de ergste soort. Af en toe een beetje vergezocht wel. Een soort van machtsui die steeds verder wordt afgepeld totdat het wat veel wordt. Ook omdat het verhaal in tamelijk gecondenseerde vorm komt. Er is heel veel informatie op relatief weinig inkleuring, wat niet altijd leuk is om te lezen. Verrassend origineel is het echter wel. Howey zet toch een heel eigen, ongebruikelijke alternatieve wereld neer, die hij tot in de puntjes heeft doordacht.

Wel weer jammer is het feit dat hoofdpersoon Troy zich voornamelijk laat karakteriseren als een gedeprimeerde zeurpiet, die zichzelf vermoeid en energieloos door de gebeurtenissen heen sleept. Zijn argwaan en groeiende verontwaardiging zijn begrijpelijk, maar zijn nooit aflatende zelfmedelijden en zijn gebrek aan flair en optimisme irriteren toch. Kunnen we Juliette terugkrijgen AUB?