Lezersrecensie
De strijd in de naoorlogse Tribunalen in Zeeland en Nederland
De strijd in de naoorlogse Tribunalen in Zeeland en Nederland
Hans Anker, zoon van een medewerker van het gemeentehuis in het Zeeuwse dorp Sint Philipsland, geboren op het eiland Vlieland, schreef een magistraal boek, uitgegeven door Cossee uit Amsterdam, met medewerking van het Cultuurfonds Zeelandia. Het boek gaat over Hanton Pieter Kleppe (1887-1976), de burgemeester van Sint Philipsland en kreeg de titel: ‘Burgemeester in oorlogstijd’.
Jaren voor de oorlog uitbrak, was Kleppe, geboortig uit Scherpenisse op het eiland Tholen, al burgemeester in dit Zeeuwse dorp. Dat ging hem al dertien jaren goed af. In 1927 werd Hanton burgemeester.
Maar toen de tweede Wereldoorlog uitbrak, kwamen er gaandeweg voor hem en veel burgemeesters, moeilijke tijden. Hans Anker heeft zich enorm goed op de hoogte gesteld van diverse details in het Fliplandse leven tijdens en net na die oorlogsjaren 1940-1944. Want, Zeeland was, op Schouwen-Duiveland na, eind 1944 in zijn geheel bevrijd. Dit in tegenstelling tot vele andere delen van ons land, vooral de provincies en gebieden, gelegen boven de grote rivieren. Pas op 5 mei 1945 werd de Duitse overgave officieel een feit, toen generaal Blaskowitz in Wageningen, in Hotel ‘De Wereld’ de overgave ondertekende en de bevrijding van Nederland een feit werd.
Het meest intrigerende feit dat in dit boek de boventoon vormt, was de onderzoeken die plaatsvonden net na de oorlog, vanaf januari 1945 naar de houding en de handelwijze van burgemeesters, Kamerleden, andere bestuurders erop nagehouden hadden ten opzichte van de vijand. Jaap Burger, een bekend sociaaldemocraat en minister van Binnenlandse Zaken in het oorlogskabinet-Gerbrandy II, maakte onderscheid tussen Nederlanders die tijdens de Duitse bezetting fout waren geweest en degenen die fouten hadden gemaakt. Echter, koningin Wilhelmina en andere hoogwaardigheidsbekleders en ook veel landgenoten wensten dat er straf kwam voor degenen die zich bewust aan de kant van de bezetters hadden geschaard en die vaak lijfsbehoud voorop stelden. Soms ook bang en karakterloos waren. Eén van hen was Hanton Kleppe. Hem worden diverse zaken voor de voeten geworpen.
In de zomer van 1944 krijgt Kleppe te maken met een dramatische gebeurtenis: na een noodlanding van Amerikaanse militairen weigert hij een ontsnapte parachutist aan de Duitse bezetter, die een hoofdkwartier heeft in het Brabantse Steenbergen, uit te leveren. Hij duikt onder met zijn gezin op Zuid-Beveland. Raakt daar zwaar gewond en herstelt weer enigszins. Als hij geruime tijd later terugkeert naar zijn gemeente, is zijn ambt van burgemeester vergeven aan een verzetsleider en wordt Kleppe beschuldigd van collaboratie en oorlogsmisdaden.
Wat dit boek echt bijzonder maakt, is niet alleen de historische reconstructie van meerdere zaken, maar vooral de manier waarop Anker de morele dilemma’s en menselijke complexiteit van dit verhaal blootlegt. Kleppe wordt neergezet als een man van soms loyaliteit en plichtsbesef, maar ook van overlevingsdrang in chaotische toestanden waarin hij diende te handelen. De kwestie met een boot van een inwoner wordt hem aangewreven. Liefst een negental negatieve punten worden naar voren gebracht naast een drietal positieve punten. Hij is nooit lid geweest of geworden van de N.S.B. Wel was hij onderdanig aan de Duitse hoofdcommandant, die nogal dwangmatig en bazig optrad. Daar kon hij niet tegenop.
De kleindochters van burgemeester Kleppe vinden in het boek antwoorden op vragen, die ze nooit gekend hebben.
Het boek is prachtig geschreven en leest als een roman. De vele onderzoeken, met alle spanningen die dat meebracht, worden op de voet gevolgd.
De rechtspraak was niet altijd eenduidig in ons land. Sommige mensen werden min of meer bevoordeeld, anderen benadeeld.
Dit boek is een aanrader voor geïnteresseerden in de Tweede Wereldoorlog, gezien door de bril van de menselijke kant van morele keuzes in soms extreem moeilijke omstandigheden. Ik zou het boek maar snel gaan kopen! (28 februari 2026).
C. van den Bovenkamp
Hans Anker, zoon van een medewerker van het gemeentehuis in het Zeeuwse dorp Sint Philipsland, geboren op het eiland Vlieland, schreef een magistraal boek, uitgegeven door Cossee uit Amsterdam, met medewerking van het Cultuurfonds Zeelandia. Het boek gaat over Hanton Pieter Kleppe (1887-1976), de burgemeester van Sint Philipsland en kreeg de titel: ‘Burgemeester in oorlogstijd’.
Jaren voor de oorlog uitbrak, was Kleppe, geboortig uit Scherpenisse op het eiland Tholen, al burgemeester in dit Zeeuwse dorp. Dat ging hem al dertien jaren goed af. In 1927 werd Hanton burgemeester.
Maar toen de tweede Wereldoorlog uitbrak, kwamen er gaandeweg voor hem en veel burgemeesters, moeilijke tijden. Hans Anker heeft zich enorm goed op de hoogte gesteld van diverse details in het Fliplandse leven tijdens en net na die oorlogsjaren 1940-1944. Want, Zeeland was, op Schouwen-Duiveland na, eind 1944 in zijn geheel bevrijd. Dit in tegenstelling tot vele andere delen van ons land, vooral de provincies en gebieden, gelegen boven de grote rivieren. Pas op 5 mei 1945 werd de Duitse overgave officieel een feit, toen generaal Blaskowitz in Wageningen, in Hotel ‘De Wereld’ de overgave ondertekende en de bevrijding van Nederland een feit werd.
Het meest intrigerende feit dat in dit boek de boventoon vormt, was de onderzoeken die plaatsvonden net na de oorlog, vanaf januari 1945 naar de houding en de handelwijze van burgemeesters, Kamerleden, andere bestuurders erop nagehouden hadden ten opzichte van de vijand. Jaap Burger, een bekend sociaaldemocraat en minister van Binnenlandse Zaken in het oorlogskabinet-Gerbrandy II, maakte onderscheid tussen Nederlanders die tijdens de Duitse bezetting fout waren geweest en degenen die fouten hadden gemaakt. Echter, koningin Wilhelmina en andere hoogwaardigheidsbekleders en ook veel landgenoten wensten dat er straf kwam voor degenen die zich bewust aan de kant van de bezetters hadden geschaard en die vaak lijfsbehoud voorop stelden. Soms ook bang en karakterloos waren. Eén van hen was Hanton Kleppe. Hem worden diverse zaken voor de voeten geworpen.
In de zomer van 1944 krijgt Kleppe te maken met een dramatische gebeurtenis: na een noodlanding van Amerikaanse militairen weigert hij een ontsnapte parachutist aan de Duitse bezetter, die een hoofdkwartier heeft in het Brabantse Steenbergen, uit te leveren. Hij duikt onder met zijn gezin op Zuid-Beveland. Raakt daar zwaar gewond en herstelt weer enigszins. Als hij geruime tijd later terugkeert naar zijn gemeente, is zijn ambt van burgemeester vergeven aan een verzetsleider en wordt Kleppe beschuldigd van collaboratie en oorlogsmisdaden.
Wat dit boek echt bijzonder maakt, is niet alleen de historische reconstructie van meerdere zaken, maar vooral de manier waarop Anker de morele dilemma’s en menselijke complexiteit van dit verhaal blootlegt. Kleppe wordt neergezet als een man van soms loyaliteit en plichtsbesef, maar ook van overlevingsdrang in chaotische toestanden waarin hij diende te handelen. De kwestie met een boot van een inwoner wordt hem aangewreven. Liefst een negental negatieve punten worden naar voren gebracht naast een drietal positieve punten. Hij is nooit lid geweest of geworden van de N.S.B. Wel was hij onderdanig aan de Duitse hoofdcommandant, die nogal dwangmatig en bazig optrad. Daar kon hij niet tegenop.
De kleindochters van burgemeester Kleppe vinden in het boek antwoorden op vragen, die ze nooit gekend hebben.
Het boek is prachtig geschreven en leest als een roman. De vele onderzoeken, met alle spanningen die dat meebracht, worden op de voet gevolgd.
De rechtspraak was niet altijd eenduidig in ons land. Sommige mensen werden min of meer bevoordeeld, anderen benadeeld.
Dit boek is een aanrader voor geïnteresseerden in de Tweede Wereldoorlog, gezien door de bril van de menselijke kant van morele keuzes in soms extreem moeilijke omstandigheden. Ik zou het boek maar snel gaan kopen! (28 februari 2026).
C. van den Bovenkamp
1
Reageer op deze recensie
Meer recensies van C. van den Bovenkamp
Gesponsord
In Toscane blijkt zwijgen soms dodelijk. Schrijf je nu in voor de Hebban Leesclub.
