Vier noodlottige verhalen van één familie in oorlogstijd!

Vier noodlottige verhalen van één familie in oorlogstijd

Uitgeverij Balans gaf onlangs de oorlogsroman ‘Vier namen’ van Kees Sietsma, zoon van Jilt Sietsma, een oud-hoofdonderwijzer van de kleine christelijke lagere school uit Holk, een buurtschap in de polder van Arkemheen onder Nijkerk. Hij schopte het in zijn latere leven tot de functie van commissaris van politie in Amsterdam en was onder andere betrokken bij het achterhalen van personen die Freddy Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer ontvoerd hadden (1983) en later bij de aanhouding van Willem Holleeder. Nog weer later zat ons land in grote spanning over de verdwijning en naar later bleek de dood van Gerrit Jan Heijn (1987). Daarvoor werd Ferdi E. ten slotte opgepakt en berecht.
Het boek kreeg een toepasselijke ondertitel mee: ‘De noodlottige verzetsgeschiedenis van mijn familie’. Vier familieleden, een oom en drie broers van de jongste telg uit het geslacht van meester Sietsma, werden gearresteerd tijdens de Tweede Wereldoorlog vanwege hun verzet tegen het nationaalsocialisme. Toen Kees in maart 1945 werd geboren als dertiende en laatste kindin het gezin, noemden zijn ouders hem naar zijn overleden oom (een broer van zijn vader) en zijn drie broers, waarvan er ook twee de oorlog niet hebben overleefd: Kornelis Jan Hendrik Hein Sietsma. Zijn roepnaam was Kees.

Zijn oom Kees was Gereformeerd predikant, eerst in Schoondijke in Zeeuws-Vlaanderen, drie jaar later in Eindhoven en vervolgens in Amsterdam-Zuid. In zijn gehouden preken sprak ds. Sietsma zich heel duidelijk uit tegen de Duitse overheersing. Bij herhaling gebeurde dit en ook in de gebeden in het openbaar in de kerk bad hij voor een vrij Nederland en richtte hij zich tegen de bezetters. Dit viel velen op. Op 1 februari 1942 werd hij in Amsterdam gearresteerd vanwege zijn opstandige en anti-Duitse uitlatingen. Ds. Sietsma stond bekend om zijn geloofsgetrouwe prediking. Na een kort verblijf in de Weteringschans-gevangenis te Amsterdam, werd hij gedeporteerd naar Kamp Amersfoort. Vervolgens kwam hij in Dachau terecht in de barakken van de geestelijken. Daar verbleven ook Titus Brandsma, ds. J. Overduin (auteur van ‘Hel en hemel van Dachau’), ds. De Geus en ds. Jan Kapteyn en meerdere dominees en geestelijken uit de katholieke kerk. Ze werden vreselijk mishandeld. Eén van de ruwe SS’ers ging zo ver dat hij zei: ‘Een gevangene is minder dan een straatsteen, want een straatsteen is productief. Daar kun je overheen lopen en die vraagt geen eten. Maar deze gevangenen zijn nutteloze vreters.’ Ook werden de gevangenen slecht behandeld en raakten ze ondervoed. Goede medische behandeling kregen ze niet. Kees Sietsma is bezweken, zonder dat hij een eerlijk proces had gehad en stierf uitgeput op 7 september 1942. Toen zijn vrouw Jannie Sietsma-Dekker (ze kwam uit Goes) deze ernstige boodschap ontving, was het hele gezin in Amsterdam-Zuid diep verslagen. Jannie Dekker d’r broer Ko Dekker was in Zeeland een fervent en felle NSB’er, die een hoge rang verkreeg. In Goes en Zeeland stond hij als een berucht man negatief te boek.
Het boek vergde veel studie van de jonge Kees Sietsma. Een jaar of vijf deed hij nauwkeurig onderzoek naar achtergronden, namen, feiten om zo de juiste weergave van wat hem te weten kwam, in dit boek te kunnen meedelen. Het vaak onverzettelijke Friese karakter was ook de auteur eigen. Een man uit één stuk! Alles moest kloppen voor de oud-politieman. Aan de hand van getuigenverklaringen en archieven en dossiers komt hij uiteindelijk tot de versie waarin dit boek is geschreven! Knap gedaan! Hij hanteert de volgorde waarin de vier in de oorlog op transport gezet werden naar Duitsland. Vanaf hun arrestatie. Eerst oom Kees. Dan zijn eigen halfbroers uit het eerste huwelijk van zijn vader, Jan en Hein, die hij nooit gekend heeft. Zijn halfbroer Henk heeft het overleefd, maar was wel geknakt toe hij teruggekeerd is uit Dachau.
Jan Tijmen Sietsma (roepnaam Jan), maakte deel uit van de verzetsgroep Slort, die zich bezig hield met het verspreiden van vlugschriften en andere verzetsactiviteiten. Jan werd op 8 mei 1943 opgepakt in Nijkerk. Hij kwam in het Oranjehotel in Scheveningen. Vandaar via korte verblijven in Duitse kampen kwam hij in Ziegenhain. Jan kreeg op het eind van zijn gevangenschap vrijwel niets meer te eten, leed daar pijnen, en stierf op in de nacht van 28 op 29 maart 1945 in een tuchthuis in de Duitse kampplaats Ziegenhain bij Kassel. Zijn naam en die van zijn broer Hein staan op het verzetsmonument aan de Vrijheidslaan in Nijkerk. Daar werd hij begraven. Zijn stoffelijk overschot werd na de oorlog in 1951 overgebracht naar Holk en begraven in Nijkerk.
Henk maakte deel uit van de verzetsgroep HEIN (Helpt Elkander In Nood), waartoe ook zijn broer Hein behoorde. Samen waren de broers betrokken bij onderduikwerk en verzet. Henk werd gearresteerd en via het Oranjehotel en Kamp Amersfoort kwam hij in Kamp Dachau terecht. Hij overleefde de oorlog, maar was heel zwaar getekend door vele ontberingen en nare belevenissen in Dachau. Hij trouwde en is op 10 mei 2002 in Lunteren overleden.
Hein Sietsma (alias Hendrik de Jong). Hein leidde samen met zijn verloofde Diet Eman de verzetsgroep HEIN. Die groep hielp Joden aan onderduikadressen op de Veluwe en voerde andere verzetsactiviteiten uit. Op 26 april 1944 werd Hein gearresteerd. Via Kamp Amersfoort werd hij, evenals veel Puttenaren gedeporteerd naar Kamp Neuengamme. Later kwam Hein in Kamp Dachau, waar hij erg leed aan uitputting en ziekte tengevolge van ondervoeding en mishandeling. Hein overleed onder erbarmelijke omstandigheden op 21 januari 1945. Jaren later ontving zijn familie het bericht dat Hein’s lichaam niet teruggevonden kon worden, omdat het lichaam was verast.
Een schitterend boek, dat zich makkelijk laat lezen. Veel aspecten, nog niet vermeld in de recensie, kun je lezen in deze grote aanrader! (10 januari 2026)

C. van den Bovenkamp

C. (Kees) van den Bovenkamp, recensent/publicist/auteur van 50 boeken/gediplomeerd historicus/schrijver van reviews voor christelijke boeken.info en hebban/ stadsgids van Goes.