Meer dan 5,5 miljoen beoordelingen en recensies Organiseer de boeken die je wilt lezen of gelezen hebt Het laatste boekennieuws Word gratis lid
×
Lezersrecensie

Veel geleerd, niet vrolijk van geworden

Charles 04 november 2022 Auteur
Het is een goed leesbaar en logisch opgebouwd boek geworden (230 pagina's tekst plus 30 pagina's noten), de conclusie telt 14 pagina's. Goed onderbouwd, uitgebreid beredeneerd, doorwrocht: mijn besprekinkje van een paar pagina's doet het boek natuurlijk tekort.
Deze bespreking is mijn verwerking en geen poging tot inhoudelijke samenvatting. Het boek zette mij serieus aan het denken, het heeft mijn zicht op de ideologische ontwikkeling van Nederland sinds de jaren 1950 verdiept. Ik ben blij dat ik het gelezen heb (al heb ik eerlijk gezegd sommige delen wat oppervlakkiger doorgeploegd en heb ik geen enkele noot nagezocht...). Ik dank de auteurs.

Marktwerking staat centraal in het neoliberalisme. Het wordt veel besproken, de auteurs zijn van mening dat onvoldoende kennis van de geschiedenis van het neoliberalisme leidt tot versimpeling van het debat en verkeerde conclusies. Ze verdedigen de invalshoek dat het neoliberalisme niet (of tenminste: niet uitsluitend) een Angelsaksische beweging uit de jaren 1980 is, maar veel ouder en breder. Vanuit dat beeld beschrijven zij hoe in Nederland het neoliberalisme al veel eerder invloed kreeg in het denken door middel van netwerken, waarin politiek, invloedrijke ambtenaren, wetenschapper en journalisten deelnamen. De netwerken ontstonden na de crisis van de jaren 1930 en kregen na 1950 internationale contacten via de Mont Pèlerin Society.
De Nederlandse politieke geschiedenis wordt beschreven en in elke periode wordt aangegeven hoe de invloed van de opvatting 'dat de overheid de markt moet faciliteren en aanvuren´ zichtbaar wordt in de keuzes die zijn gemaakt. Voor mij was bijvoorbeeld een verrassende conclusies dat de start van de verzorgingsstaat door Drees niet zozeer een ideologische sociaaldemocratische keuze was, maar meer een neoliberale interventie om de loonprijsspiraal te in de hand te houden. Het beroemde poldermodel was in die visie een manier van het neoliberale netwerk (waaronder de ambtelijke organisatie) om de werknemersorganisaties in de hand te houden (dit is mijn formulering!). De auteurs zien de KVP-(en later CDA)-opvattingen rond gemeenschapsdenken als een typisch Nederlandse manier waarop het neoliberale denken verdekt kon oprukken. Omdat de fundering onder de verzorgingsstaat uiteindelijk neoliberaal is, kunnen de faciliteiten ook weer relatief eenvoudig aan de markt worden uitbesteed als dat in omstandigheden nuttiger is – het is niet anders dan continuering van de manier van denken die ook de verzorgingsstaat heeft opgebouwd, in de visie van de auteurs is er nauwelijks sprake van een strijd van ideologieën.

De 'holle staat' is de term die wordt gebruikt voor een overheid die essentiële onderdelen van de publieke sector uitbesteed aan de markt en nonprofitorganisaties. De schrijvers wijzen naar de zorg (privatisering, maar ook het uitbesteden van functies aan lagere overheden valt hieronder), naar het vervangen van ambtelijke advisering door outsourcing (het 'privatiseren van beleidsvorming'). De processen dragen in de uitvoering Nederlandse kenmerken, ze hebben vorm gekregen in het Nederlandse poldermodel, ze hebben politiek andere etiketten gedragen. Het neoliberalisme is door met o.a. ambtelijk zendingsdrang langzaam maar heel zeker de leidende filosofie geworden. Het faciliteren van het marktdenken en aan het marktdenken ontleende doelstellingen als efficiency en rendement zie je terug op alle beleidsvelden: van de kpi's die ten grondslag liggen aan het inspectietoezicht in onderwijs en zorg tot aan de discussies over klimaatdoelstellingen. Wat bij dat denken uit beeld is geraakt, is de menselijke maat. Zorgzaamheid, ontferming, solidariteit, goed rentmeesterschap, ze zijn niet om te zetten in kpi's, niet meetbaar te maken. Het geweldige risico is dat ze sneuvelen en het terrein worden/ blijven van goedwillende en idealistische individuen binnen neoliberaal functionerende organisaties..Ik zie dat gebeuren ...

Wat de auteurs duidelijk maken, is dat een ideologische verandering niet eenvoudig tot wijziging in beleid en uitvoering leidt. Een groot aantal instituties moet worden doorlopen voordat beleid een andere invalshoek invloed kan krijgen. Daarmee hebben ze ongetwijfeld gelijk, maar ik vind het wel deprimerend.
In mijn visie geven daarnaast de huidige politieke verhoudingen niet veel hoop op ideologische vernieuwing. Niet alleen de staat is hol, ook de 'voorraad maatschappelijke idealen' lijkt me problematisch. Het leidt tot een harde maatschappelijke confrontatie tussen de relatief kleine groeperingen mét idealen die zich ongehoord voelen/weten, en grote groepen die geen andere belangen hebben dan behoud van verhoudingen en het uitsluiten van iedereen die de verhoudingen bedreigt.

Het boek leerde me veel, maar het maakte me niet vrolijk.

Reageer op deze recensie

Meer recensies van Charles

Gesponsord

Wanneer zijn ploeg vastloopt door een reusachtig bot, gaat Boer Boris samen met Berend en Sam op onderzoek uit. Van welk dier zou dit bot kunnen zijn? Een cavia? Een marmot?

Marie zit op de beste school van de wereld met de allerliefste juf. Als haar klas uitgenodigd wordt om een week te ruilen met een andere klas, logeert Marie zelfs in een villa met zwembad en paarden.

De TikToks die geheimen van leerlingen én docenten onthullen, zijn enorm populair op Lauries school. Maar is het wel echt ongeluk als een meisje uit een van de sappigste TikToks om het leven komt?

Met zeven sleutels kan een bont gezelschap reizigers de schat van de meedogenloze Roverkoning in handen krijgen, als ze langs de zeven bewakers kunnen komen.

Noura leeft met een groot geheim – haar moeder mag absoluut niet ontdekken dat ze bij volle maan in een weerwolf verandert. En dan is er nog dat andere grote geheim ...

Als het afbrokkelende gebouw van Brams middelbare school wordt gesloten, moet hij ergens anders heen dan zijn beste vriend, Theo Thorbecke. Kunnen ze de school nog redden?

De kikkertjes maken weer met veel plezier en humor hun stripboeken. Met hun opbrengsten kunnen ze snoep kopen. Of kunnen ze het beter samen aan iets anders besteden?

Waakgorgel Jukko vertelt de Waakgorgeltjes-in-Opleiding en Melle dat er boven de poolcirkel een groot leger Brutelaars oprukt. De verdedigende Gorgels vallen allemaal in slaap.

Drie tieners bekennen de moord op Mirza. Alle drie hebben ze een motief, maar slechts een van hen is de dader. Wie viel Mirza aan op het feest? Wie is de mystery guest?

Er is een landelijke internetstoring en nu kunnen Quinn en Aaron geen huiswerk maken. Ze moeten een voldoende halen, anders moeten ze stoppen met hun videokanaal.

Een ode aan de allesoverstijgende kracht van vrouwenvriendschap en een intiem portret dat een nooit eerder getoonde kant van Marilyn Monroe laat zien.

Als haar vader haar herinneringen vertelt die niet rijmen met de geschiedenis zoals zij die kent, gaat Olga twijfelen over haar achtergrond.

Dit is het sensationele verslag van hoe Red Bull luidruchtig de Formule 1-wereld instapte en steeds succesvoller werd om uiteindelijk de sport te domineren met Max Verstappen.

Twee advocaten, de een wit, de ander zwart, proberen hun ten onrechte beschuldigde zwarte verdachte van de doodstraf te redden.

Tijdens een roerige debatavond aan de universiteit in Kiev verklaart Dani's jeugdvriend Pavel dat het socialisme dood is. Wanneer Pavel vervolgens verdwijnt, gaat Dani naar hem op zoek.

Journalist Gina deed jarenlang verslag van oorlogen over de hele wereld, maar sinds kort is ze correspondent in Rome. Na een zwoele zomeravond belandt ze in bed met haar jeugdvriend Okke.

Wanneer Poppy anonieme brieven ontvangt, betrokken is bij een ongeval en verrast wordt door een groot geldbedrag, wordt haar veerkracht zwaar op de proef gesteld.

Schrijfster Keet ontdekt dat de eigenaresse van een sjofele strandtent waar ze graag komt, illegaal onderdak biedt aan een groepje jongeren.

Bruce Cable, de extravagante boekhandelaar die zijn winkel bestiert op Camino Island, en de groep schrijvers die hij om zich heen heeft verzameld staan voor een nieuwe uitdaging.

Tanya, een Britse exchange student, komt een jaar lang in het gezin van Natalie en Matt wonen in hun luxe huis in Los Angeles. Ze begint steeds meer te lijken op hun overleden dochter Anabel.

Wanneer haar buurvrouw Kira dood wordt aangetroffen denkt iedereen aan zelfmoord. Maar Nancy is ervan overtuigd dat er kwade opzet is.

Amsterdam, 1824. In de kinderkolonie heerst een hard regime van tucht en discipline. Samen maken Karel en Lize een plan: proberen te ontsnappen uit Veenhuizen ...

Cornelisse en Wertheim selecteerden de mooiste en indrukwekkendste verhalen uit 12,5 jaar Echt gebeurd. Ook op papier beklijven deze verhalen. Een feest om te lezen!

Het team is een oude sekte op het spoor als plotseling de cold case roodgloeiend wordt: een jonge vrouw is sinds een paar dagen spoorloos verdwenen...

Pim Franssen beschrijft zijn reis vol beproevingen van twee jaar en twee dagen door 26 Afrikaanse landen in een oude Land Cruiser.

Over vergeving, spijt hebben van altijd maar doorgaan, het plezier van simpel leven en de kracht die schuilt in gewoon geluk.

Op Ivy's safari’s worden dieren alleen gefotografeerd. Ze stuit daarbij op verzet van de andere witte jagers, maar ze zet vastberaden door.

De zeventigjarige Cecilia kijkt ernaar uit de zomer ongestoord aan de kust door te brengen. Dit plan wordt echter verstoord als ze een onverwachte gast aantreft.

Met zijn kenmerkende opgerolde sokken, zijn taaiheid en wilskracht hoort Søren Lerby bij de absolute boegbeelden van het voetbal.

Als de jonge Ned Maddstone zich na een uit de hand gelopen grap op school plots in een streng bewaakte gevangenis bevindt, ziet de toekomst er veel minder rooskleurig uit.

Als je het lastig vindt om je gewoontes te veranderen, ligt dat niet aan jou. Slechte gewoontes blijf je herhalen, omdat je de verkeerde methode gebruikt.

Miljardair Georg zoekt hulp bij zijn vriend Joe Carling, voor zijn spoorloos verdwenen kleinzoon en enige erfgenaam. Iemand heeft er baat bij heeft als Filip nooit gevonden wordt …

Dumouin wordt geconfronteerd met plekken waar nederlagen, crashes en rivalen een voedingsbodem bleken voor twijfels, frustraties en onzekerheden.

Het jaar van Gwen van Poorten varieerde van paddoceremonies tot botox, van met je partner naar Burning Man en je daar verloven tot het verbreken van die verloving.

Qmusic-dj en brandweerman Tom geeft aan de hand van heftige, verdrietige, leuke en soms idiote verhalen een eerlijk en inzichtelijk beeld van het leven van een brandweerman.