Toch een lichte teleurstelling

Een paar knappe verhalen, maar eerlijk is eerlijk: na “Stories of Your Life and Others” toch een beetje een tegenvaller, al wordt de teleurstelling grotendeels verklaard door één verhaal, de novelle “The Lifecycle of software objects”, die met 111 bladzijden een derde van het boek vult. Het vertelt hoe avatars gecreëerd worden die nog lang geen volwaardig artificële intelligentie zijn, maar wel dingen leren en een persoonlijkheid ontwikkelen, en hoe hun ontwerpers aan hen gehecht blijven lang nadat ze alweer uit de mode zijn. Naarmate ze zich ontwikkelen, ontstaan nieuwe situaties en problemen waar de ontwerpers op moeten inspelen. Het probleem is dat dit 111 blz. lang nooit een verhaal wordt. Talloze keren schrijft Chiang “een jaar ging voorbij” en dan is de volgende ontwikkeling daar. De menselijke personages ontwikkelen zich niet, en hun leefsituaties worden bijzonder repetitief. Eigenlijk is het pure formule: nieuwe situatie X heeft effect Y op de avatars waar de ontwerpers met Z op reageren. Een jaar gaat voorbij, repeat.

Het beste verhaal is wellicht de opener, “The Merchant and the Alchemist’s Gate”, een schitterend verhaal over tijdreizen dat zich afspeelt in een Aladdin-achtige Arabische wereld. Chiang speelt meesterlijk in op de premisse dat, als tijdreizen kan, je absoluut niets kan veranderen in de tijd waar je naartoe reist. “Exhalation” gaat dan weer over een wereld waarin mensen uit mechaniekjes bestaan – doe een hersenpan open en je ziet de radertjes lopen. Maar dat is eerder een exposé dan een verhaal. “What’s Expected Of Us” is maar 3 blz lang maar heel straf: welke impact heeft het op de menselijke psyche als een gadget, een stukje speelgoed eigenlijk, ontegensprekelijk aantoont dat vrije wil niet bestaat? “The Truth of Fact, the Truth of Feeling” zijn twee parallelle verhalen over hetzelfde thema: de impact van een nieuwe technologie die toelaat om herinneringen op te slaan. Enerzijds het schrift in een soort primitieve Afrikaanse stam in de vroeg-koloniale tijd, anderzijds het filmen én onmiddellijk toegankelijk maken van alles wat een individuele mens in zijn leven meemaakt. De jongen in het verleden die leert lezen van een missionaris, en de man in de toekomst die ontdekt dat hij altijd een vals beeld heeft gehad van zijn eigen verleden, zijn zowat de enige personages in de bundel waar je echt een beetje om begint te geven.

Ook “Omphalos” is straf: stel je een archeologe voor in een universum waarin creationisten gelijk hebben en de wereld écht 8.000 jaar geleden gecreëerd is. Wat zou daar kunnen gebeuren waardoor die archeologe in een geloofscrisis verzeilt? En tenslotte gaat “Anxiety is the Dizziness of Freedom” over de these dat elke quantumbeweging het universum in twee universa splitst die vanaf dat moment hun eigen weg gaan: wat als mensen in die twee universa toch nog een tijdlang contact met mekaar zouden hebben?