Meesterlijk einde van sublieme trilogie

Mantel heeft haar tijd genomen voor het monumentale derde deel, bijna zo lang als de eerste twee samen. Cromwell is aan het toppunt van zijn macht, maar er zijn steeds meer signalen dat die macht zeer kwetsbaar is. Dat is één van de betekenissen van de titel: Henry VIII is het licht, Cromwell weerspiegelt enkel dat licht, en éénmaal de koning zich afkeert blijft van Cromwell weinig over. Het boek begint waar deel 2 eindigt, met de executie van Anne Boleyn. Henry trouwt snel met Jane Seymour die hem na een periode van angstig afwachten een zoon schenkt, maar daarna zelf sterft. Cromwell moet op zoek naar een nieuwe bruid, en met de keuze voor de seut Anna von Cleve loopt het fout. Cromwells vijanden tonen zich venijniger dan ooit, en Cromwell lijkt het te druk te hebben met het runnen van het land om hen van zich af te houden.

Ook al weet je dat naarmate het einde van het boek nadert ook de val van Cromwell nadert, toch komt zijn arrestatie als een schok: je bent gewend dat alle intriges door Cromwell opgezet of overzien worden, maar doordat het verhaal uitsluitend vanuit het standpunt van Cromwell wordt verteld, weet je niet wat er achter de schermen gebeurt om hem ten val te brengen. En dan volgt zijn proces, waarin zijn vijanden de technieken hanteren die hij hanteerde tegenover de talloze “verraders” van de koning en Engeland die hij zelf ten val heeft gebracht. Ook hier: een spiegeleffect.

Mantel hanteert nog steeds haar afstandelijke toon: gevoelens worden gewoon niet beschreven, we observeren enkel met Cromwell de gedragingen van anderen en volgen zijn (droge) gedachten. En die beschrijft Cromwell / Mantel met bijzonder veel sprekend detail. Toch lijkt The Mirror & the Light op één of andere manier meer over Cromwell zelf te gaan dan over zijn rol in het Engeland van Henry VIII. Hij reflecteert meer, blikt veel terug, lijkt ook meer dingen gewoon te laten gebeuren. Zeer sterk boek.