Een ambitieus rommeltje

Eerste deel van de Broken Earth-trilogie. Het verhaal speelt zich af op een continent dat van Antarctica tot Arctica loopt, genaamd The Stillness, bewoond door mensen door presumably een postapocalyptische aarde, hoewel je je afvraagt welke apocalyps de aarde in dit zootje kan veranderen. Of misschien is het gewoon een alternatieve aarde. In elk geval een aarde die de vijand is van de mens, die plots vulkanisch geworden is en beschavingsvernietigende aardbevingen kent. Om de zoveel jaren (decennia? eeuwen?) volgt een “vijfde seizoen”, dwz een soms jaren durende winter veroorzaakt door vulkanische assen. De beschaving is er helemaal op voorbereid, alle gemeenschappen hebben plannen voor een soort van “noodtoestand” wanneer dat gebeurt. Er zijn ook talrijke restanten van vroegere beschavingen die door felle winters compleet ten onder zijn gegaan, en de meest opvallende van die restanten zijn gigantische obelisken die hoog in de hemel rondwentelen. Blijkbaar was de mensheid ooit klaar om de ruimte te veroveren en hebben ze het sindsdien niet meer verder gebracht dan paard en kar.

Het basisidee lijkt veelbelovend genoeg. Maar in de uitwerking wordt het een zootje. In die vulkanische wereld lopen minstens twee rare soorten wezens rond: orogenes of “rogga’s” zijn mensen die de seismische krachten van de aarde kunnen beheersen – als ze dat ongecontroleerd doen veroorzaken ze rampen en talloze doden, als ze getraind zijn kunnen ze helpen om gemeenschappen tegen de vele aardbevingen te beschermen. En dan loopt er nog een soort alien ras rond, de “stenenvreters” die uit steen opgetrokken lijken, in de grondleven en waarvan de functie alvast in deel 1 compleet onduidelijk is.

Hiermee bouwt Jemisin een verhaal op van een snoeiharde beschaving die puur op overleven gericht is (op zich een prima idee) en waarin de orogenes vervolgd worden, of toch tenminste tot ze tot ze ingewijd zijn in een orde die hen traint om hun immense krachten nuttig te gebruiken – maar dan zijn ze meer slaaf dan meester, zo blijkt. Het heeft bestsellers en drie Hugo Awards opgeleverd, maar eigenlijk hangt het verhaal met haken en ogen aan mekaar. Er wordt ontzettend veel pompeus gepraat, maar uiteindelijk komt het allemaal neer op “X veroorzaakt aardbeving / vulkaan – Y stopt X al dan niet”. Dat wordt ingevuld met een vracht aan vulsel – “Guardians” die de orogenes in toom moeten houden (en dat doen met alle subtiliteit van Kryptoniet, behalve wanneer het Jemisin beter uitkomt dat het hen even niet lukt), een stenenvreter die “onze helden” zonder enige verklaring ineens komt redden, etc. Kortom: een rommeltje. Bovendien hanteert de auteur een flauwe truuk waardoor je achterhaalt dat het verhaal zelfs nog simplistischer is dan je al dacht.