Probleem Zuid Afrika

De goede dokter is een meerlagige roman die zich afspeelt in Zuid Afrika.
Je kan het lezen als een roman over menselijke relaties en vriendschap, maar voor mij is het een roman over de evolutie van dit land. Galgut doet dit door een ontmoeting te schetsen van twee dokters in een troosteloos ziekenhuis. Twee blanke dokters, een die fatalistisch is geworden en een jonge idealistische dokter die dingen wil veranderen. Het is geen studie, er zijn geen politieke noch sociale analyses, er is slechts het verhaal van enkele mensen, en veel vragen.

Het verhaal is geschreven in de ik-vorm, vanuit het standpunt van de blanke dokter Frank Eloff die naar dit ziekenhuis is gekomen met de belofte dat hij het hoofd ervan zou worden. Door een politieke omwenteling en de daarbij horende beslissingen, wordt het ziekenhuis echter niet verder afgewerkt en kan het nauwelijks worden gebruikt. Er zijn geen lonen voor mensen, medicijnen noch voor medisch materiaal, omdat het ziekenhuis in een "thuisland" ligt, een situatie die in volle apartheid werd ingevoerd van uit de idee van de blanke suprematie. Zwarten werden letterlijk teruggedrongen. De economische ontplooiing van de thuislanden was tijdens de apartheid geen prioriteit, na de omwenteling blijkbaar nog niet.

Frank is opgegroeid bij welstellende ouders, in een grote villa met zwarte bedienden. Zijn vader is ook nu nog racistisch en kijkt neer op zwarten en vrouwen. Dat zijn zoon in het binnenland werkt en dat zijn diensthoofd een zwarte vrouw is, is voor zijn vader dan ook totaal onbegrijpelijk. Liefst had hij zijn invloed aangewend waarbij hij zijn zoon een "passende job" kan bezorgen in de stad, maar Frank weigert dit.

Na zijn studie moest Frank zijn legerdienst doen, waarbij hij geconfronteerd werd met mishandeling van zwarten door militairen. Hij had te veel schrik om zich ertegen te verzetten, wat hem zal bijblijven en tekenen. Hij groeide wel op in een beschermd milieu met racistische ideeën, maar er was geen fysiek geweld.
Daar zijn vader echter ook nu nog neerkijkt op zwarten, voelt Frank zich eigenlijk nergens meer thuis, niet bij zijn vader, niet in het onafgewerkte ziekenhuis, niet bij zijn zwarte "vriendin" Maria.

Frank ziet dat zijn dromen onderuit zijn gehaald door politieke beslissingen maar weigert wel de hulp te aanvaarden van zijn racistische vader. Hij heeft schrik van het geweld en de militairen en ziet geen beterschap. Hij berust, is fatalistisch . Waarom zou je het gras afsnijden als het daarna toch weer groeit, vraagt hij zich af.

En dan is er de jonge blanke dokter Laurence Water die op eigen verzoek zijn gemeenschapsdienst wil doen in dit ziekenhuis. Hij heeft een Amerikaanse vriendin die hij heeft ontmoet op een project in Soedan. Beiden zijn jong, idealistisch, naïef en willen iets beteken voor de mensen. Als Laurence op een gegeven moment inziet dat de situatie van het ziekenhuis op korte tijd niet zal veranderen, waardoor de mensen niet naar naar daar komen, wil hij als dokter naar de mensen gaan, in hun leefgemeenschap. Beide jonge mensen kennen zichzelf echter nauwelijks en kennen ook de mensen niet die ze willen helpen. Frank heeft begrip voor de jeugdige onbezonnenheid en de betrokkenheid van Laurence bij de mensen, maar hij blijft twijfelen, ingegeven door schrik en zijn fatalisme.

In dit verhaal zijn er verder slechts enkele personages, maar deze worden slechts als achtergrondfiguren getekend. Er is het hoofd van het ziekenhuis, een zwarte vrouwelijke arts, die de strijd heeft opgegeven en enkel haar persoonlijke status nastreeft. Er is Tehogo, een zwarte zonder scholing die echter al vele jaren verpleger is. Hij blijkt te stelen, waarbij de vraag wordt gesteld of hij moet worden aangeklaagd of moeten we begrip opbrengen voor zijn penibele situatie ? Er is de zwarte vrouw Maria met wie Frank een romance heeft.
Tehogo en Maria verdwijnen echter. Als lezer wordt je verder in het ongewisse gelaten. De situatie in Zuid Afrika blijft een mysterie. Het verhaal is niet duidelijk. De oplossing ook niet.

Bij niemand is er sprake van een gelukkig gezinsleven. Hoe dit komt wordt nergens vermeld, maar het valt op. Het zijn allemaal enkelingen die proberen te overleven, waarbij de vraag wordt gesteld of principes dan nog overeind blijven. Er is nauwelijks sprake van een gemeenschap. Enkel in de bar is er sprake van een soort gemeenschapsgevoel, maar dat heeft meer te maken met de alcohol dan met de mensen . Na de aankomst van militairen komt er ook geweld. Als de militairen vertrekken, zijn ook enkele mensen verdwenen. Of er een relatie is tussen beiden, is onbekend, ook niet waarom ze zijn gekomen.

Als je boeken leest over de huidige situatie in Afrikaanse landen wordt dikwijls gesteld dat de inwoners berusten in hun situatie en geen veranderingen nastreven. Voor mij lijkt Galgut met deze roman te willen zeggen dat het racisme ook nu vandaag nog steeds aanwezig is, dat corruptie ingebakken zit in het systeem, dat er nog steeds sprake is van geweldsmisbruik door (para)militaire organisaties. Dingen die in onze Westerse wereld niet of in elk geval veel minder aanwezig zijn.

Galgut vraagt voor mij enig begrip voor dit fatalisme in deze zoekende natie, maar ik kan me niet van de indruk ontdoen dat hij het geloof in een goede evolutie is verloren.

Een roman die deze moeilijke problematiek op een menselijke manier tekent.
Voor mensen die geen afgerond verhaal nodig hebben en tussen de lijnen willen lezen een aanrader.
Een boek dat doet nadenken.