Boek zonder lichaam?

"Het bestand" brengt het verhaal van een bizarre jonge vrouw in twee bizarre werelden. Lillian. Digitale wraakengel. Oosterse prinses. Maar ook nog steeds "mens met een lichaam". Ze begeeft zich op een missie in de zichtbare werkelijkheid, waarin de "oude mens" nog als dier tussen de dieren leeft. Kauwend, smakkend, snuivend. Iedereen heeft pijn en ziet af op zijn manier. De ratten en bulten zijn overal.

We volgen Lillian tijdens een paar fasen uit haar leven. Via korte, scherpe, vaak harde zinnen schetst Grunberg beide werelden, hoofdzakelijk vanuit haar perspectief. Het hoofdpersonage wordt afstandelijk neergezet, maar geleidelijk aan groeit er begrip en zelfs sympathie voor Lillian, die het uiteindelijk nog niet zo slecht doet in die "onvolmaakte, teleurstellende en doorgaans behoorlijk lelijke wereld die door sommige mensen 'werkelijkheid' wordt genoemd". Normaal gedrag blijkt een relatief begrip.

De eerste hoofdstukken zijn haarscherp geschreven en zetten de toon. Je voelt direct aan welke richting Grunberg uit wil. Wat volgt, is een kundig geschreven roman van een auteur met ervaring, maar die vooral steriel, koud, 'naakt' en met wiskundige precisie op de lezer wordt afgevuurd. Er wordt weinig literaire spanning opgebouwd. De taalvirtuositeit is schaars. Zelfs de typische, wrange Grunberghumor is minder aanwezig.

De laatste hoofdstukken brengen toch wat meer warmte in de tekst en in het verhaal, zelfs in de persoonlijkheid van Lillian. Het boek krijgt iets meer 'lichaam', meer 'menselijkheid', en zet uiteindelijk aan tot nadenken over de zoektocht naar liefde, God, zelfaanvaarding, zingeving. Nu en in de toekomst.

Wat "Het bestand" mij als leeservaring geeft, is goed, maar vooral een geestelijke, bijna wetenschappelijke constructie. Met weinig extra lagen, dimensies of meerduidigheden. De kapstok blijft naar mijn gevoel iets te leeg: alsof het boek zelf geen lichaam heeft. Maar Grunberg daagt zijn lezers graag uit, dus wellicht was dat precies zijn bedoeling.