A Brave New / Old Book

Aldous Huxley is een naam die bekend is door zijn dystopische roman 'A Brave new World', gepubliceerd in 1932. Samen met George Orwell's 1984 (Big Brother is watching you) één van de belangrijkste boeken uit het interbellum waarin de Eerste Wereldoorlog nog in nazindert maar waarin vooral de opkomst en misbruik van sociale hiërarchie, door middel van nieuwe technologieën, een grote rol spelen. (Het is van mijn tienerjaren geleden dat ik beide boeken las dus deze eens herlezen zou zeker geen slecht idee zijn).

Dit essay, De tijd van de Oligarchen, schreef Huxley net na de Tweede Wereldoorlog in 1946, maar als je dit leest zou het evengoed vandaag kunnen geschreven en gepubliceerd zijn. Dat kan enerzijds betekenen dat Huxley een visionair was maar ik vrees dat het gewoon betekent dat de geschiedenis de neiging heeft om zich te herhalen. In het essay gaat Huxley dieper in over thema's dat ook in zijn boek 'A Brave new World' voorkomen, namelijk de opkomst van technologische vooruitgang op vlak van wapens en manieren om de medemens te onderdrukken aan de hand van een politieke structuur waarbij nationalisme en geopolitieke machtsspelletjes door een kleine minderheid worden gehanteerd.

In onderstaande quote uit het boek is ook duidelijk dat volgens Huxley, maar de praktijk leert dat dit ook echt de realiteit is, de 'grote bonzen' (zoals hij ze noemt) een grote tekortkoming hebben:

"De collectieve mentaliteit van naties - de mentaliteit die redelijke volwassenen moeten aannemen wanneer ze belangrijke beslissingen nemen op het gebied van internationale politiek - is die van een veertienjarige delinquent, tegelijkertijd sluw en kinderachtig, kwaadaardig en dwaas, waanzinnig, egoïstisch, lichtgeraakt en hebzuchtig, en tegelijkertijd belachelijk verwaand en ijdel."

Als ik deze quote las moest ik onmiddellijk denken aan de huidige Amerikaanse president (maar ook aan andere tirannieke leiders natuurlijk) die een mooi voorbeeld is van wat Huxley hier beschreef.

Ook al weet men dat het essay, dat een jaar na het einde van een destructieve oorlog werd geschreven, verwijzen kan naar Adolf Hitler, het mag duidelijk zijn dat een dergelijk leiderschap van alle tijden is. De middelen zijn anders maar de methoden blijven allemaal hetzelfde. En het kleinzerige gedrag van dergelijke leiders verandert duidelijk ook niet.

Vandaar dat ik dit essay ook met ongelofelijk veel aandacht heb gelezen. Het is herkenbaar, het is intrigerend en interessant en vooral toont het aan dat geschiedenis zich niet enkel herhaalt maar dat men ook niet leert uit voorgaande polariserende taal en leiderschap. Dit essay mag dan misschien tachtig jaar geleden geschreven geweest zijn, het is tot op de dag van vandaag nog heel relevant en ik vrees dat we nog eens tachtig jaar later hetzelfde zullen moeten concluderen.

Bas Heijne, Nederlands schrijver en essayist, schreef voor de herdruk van dit essay een voorwoord waarin ook hij het vergelijk legt met de huidige politieke spanning en de manier waarop de Verenigde Staten aan politiek doet, onder andere door zelf een beetje 'Big Brother' te willen spelen en mensen die momenteel naar het land willen reizen volledig gescreend worden, zelfs de sociale media wordt nagekeken of er posts werden gedaan die tegen het huidige regime ingaan. En ja, daardoor zou men zelfs geweigerd kunnen worden het land binnen te komen. (Ik vermoed dat ik zeker niet binnen mag met de meningen die ik al heb geuit! De vraag is: wil ik dat wel?)

Kortom, 'De Tijd van de Oligarchen' is een heel tijdloos essay dat de tand des tijds doorstaat (jammer genoeg) en dat eigenlijk best vandaag ook nog meer zou mogen (moeten?) gelezen worden.