Een hoofdpersoon om verliefd op te worden

Sommige boeken zijn zo indringend geschreven dat je jezelf volledig verliest in het verhaal. Je wereld staat ineens volledig in het teken van de lotgevallen van de protagonisten, hun hartzeer en voorspoed, pijn en geluk, leven en – maar al te vaak – dood. De personages groeien bladzijde na bladzijde uit tot levensechte wezens die een prominente plaats in je denk- en leefwereld innemen, ook als het boek al enige tijd uit is. Of het verhaal gesitueerd is in verleden, heden of toekomst, in een ander continent of om de hoek waar je woont, speelt daarbij geen enkele rol. Terwijl je leest, leeft iedereen die de roman bevolkt in een niet te definiëren hier en nu, maar ze lijken echt. Het is alsof je ze elk moment op straat tegen het lijf kunt lopen. En in sommige gevallen, die keren dat het boek zich in je hart nestelt, loop je zelfs de kans om verliefd te worden op het hoofdpersonage.
Zo’n boek is 'Juffrouw Jane' van de Amerikaanse schrijver Brad Watson. Jane Chisholm, het schitterende middelpunt van deze roman is, ondanks het feit dat ze geboren is met een fysieke afwijking waardoor ze levenslang incontinent zal blijven en geen kinderen zal kunnen krijgen, zo’n personage. Wilson neemt de lezer mee naar het dunbevolkte platteland van Mississippi in de vroege twintigste eeuw. De mensen leven van wat het land opbrengt, werken hard en drinken veel, leiden een leven vol ontbering, wonen kilometers van elkaar en ‘de grote stad’ verwijderd, maar hebben op de een of andere manier vrede gevonden met deze realiteit.
In die overwegend ruwe, ongepolijste wereld ziet Jane Chisholm het daglicht als kind van Ida en Sylvester Chisholm. Ze is niet gepland maar werd verwekt tijdens een dronken bui, een daad die Ida tot haar laatste adem zal beschouwen als een zonde tegen God. Meteen na de geboorte van Jane stelt huisvriend dokter Thompson vast dat het meisje ongeschikt is voor haar taak als vrouw: kinderen krijgen. Jane lijdt aan een zeldzame genitale afwijking die ervoor zorgt dat ze levenslang veroordeeld is tot het dragen van luiers. Die handicap lijkt het leven van het meisje vanaf haar eerste levensdag vast te leggen, maar Jane groeit op als een energiek, nieuwsgierig, onbevangen en vrijmoedig kind dat zich niet door haar lichamelijke onvolkomenheid laat leven, maar die begrenzing overstijgt door haar blijmoedigheid, haar wil om het leven recht in het gezicht aan te kijken en zich niet uit het veld te laten slaan als de omstandigheden – lees haar – ertoe bijdragen dat haar weg een andere richting uitgaat dan ze aanvankelijk van plan was te gaan.
In het vinden van haar eigen plaats in de wereld kan Jane terugvallen op de blijvende steun en raad van dokter Thompson, een man wiens geest en levensvisie enkele decennia verder staan dan het jaar waarin de realiteit van het dagelijkse leven in Mississippi vertoeft. Hij is Janes vraagbaak, ruggensteun en toeverlaat op moeilijke dagen. Tot op zekere hoogte is hij zelfs haar geestelijke bondgenoot in een samenleving waarin de moraal zo verstikkend kan zijn dat ademhalen niet langer een automatische bezigheid is, maar een ingrijpende lichamelijke en mentale inspanning.
Ondanks het feit dat Jane zich realiseert dat ze nooit zal weten hoe het is om jezelf volledig te verliezen in die éne grote liefde, waar ze overigens wel heel dicht bij in de buurt komt, en de wereld waarin ze leeft er een is waarin drankmisbruik, verbittering, haat en gewelddadig gedrag aan de orde van de dag zijn, groeit ze op tot een warme, sterke, onafhankelijke en innemende jonge vrouw die veel genegenheid en mildheid te bieden heeft. Brad Watson slaagt erin om haar karakter zeer zorgvuldig te schetsen, met voldoende inleving om niet blind te zijn voor haar kleine kantjes, waarbij hij een bijzonder fijn penseel lijkt te hanteren. Jane is zowel al kind, meisje en vrouw dusdanig overweldigend dat je als lezer al uit gewapend beton moet zijn opgetrokken om je hart niet aan haar te verliezen.
'Juffrouw Jane' is een genot om te lezen. Watson beeldhouwt zijn zinnen met grote zorgvuldigheid en heeft weinig middelen nodig om een overtuigend personage op te roepen of een situatie te beschrijven die naar het hart van de lezer grijp, zonder ook maar één keer een beroep te doen op goedkoop melodrama. Hij schrijft zo helder, scherpzinnig, uitgebalanceerd en subtiel dat het een lastige opgave is om het boek weg te leggen en niet voort te lezen tot je ogen erbij dichtvallen. En als je ogen uiteindelijk toch dichtvallen, staat het gezicht van Jane Chisholm aan de binnenkant van je oogleden.