Wat te doen als je denkt dat je uur geslagen heeft?

Karolien Berkvens, Het uur van Zimmerman, Lebowski, 2015
Wellicht staan er spoilers in de tekst!

Loet Zimmerman gaat met pensioen. Zijn arbeidzaam leven als roosteraar op een middelbare school zit erop. Hij is een saaie man met een saai hoofd en zijn leven is overgestructureerd. Hij maakt niet alleen roosters, zijn leven is een groot rooster. Er is een vaste tijd om te ontbijten, om boodschappen te doen, om de tv aan te zetten, om een glas wijn te drinken. Hij houdt niet van verrassingen, hij houdt niet van grapjes en humor, hij houdt niet van zijn medemensen. Hij is gewoon op zichzelf. Sinds zijn vrouw is overleden, een paar maanden geleden, gaat het hem moeilijker af zijn leven te leiden.
Aan haar nog open graf staande, beleefde Loet het volgende: 'Toen Daniël vertelde welke grapjes hij en Lucy maakten en dat zij hem nog in het diepste geheim had voorgelezen tot hij naar de middelbare school was gegaan en dat hij het allemaal zo oneerlijk vond, boog Zimmerman, drukte zijn kaken op elkaar en kneep met zijn handen in zijn dijen, omdat hij zeker wist dat hij, eenmaal begonnen, nooit meer zou kunnen stoppen' (p. 158)
Lucy, zijn vrouw, was degene die warmte en spontaneïteit in zijn leven bracht. Met zijn enige zoon, Daniël, kan hij niet goed overweg. Zijn zoon is in Loets ogen een mislukkeling; hij heeft zijn studie niet afgemaakt, hij rookt te veel en zijn kamer is een puinhoop.

Na zijn afscheidsfeestje op school, op zijn eigen verzoek van bescheiden omvang, loopt hij naar huis terwijl hij bedenkt hoe hij zijn vrije uren zal gaan vullen. Dan krijgt hij te maken met een beroving, een gemene beroving; het is vooral het horloge dat hij van zijn vader had gekregen en de gedachte dat de vuilbekkende rover zijn adres zou weten en hem zou komen opzoeken thuis, die Loet parten gaan spelen.

Het boek gaat met name over Loets psychose. Hij raakt totaal los van de werkelijkheid; hij kan in toenemende mate niet meer helder denken, zijn paranoia groeit huizenhoog; de werkelijkheid maakt plaats voor uitzinnige angsten. Hij vervreemdt van de mensen die zich om hem bekommeren: van de bereidwillige rector, zijn trauma-coach, de opzichter van de begraafplaats, van zijn zoon vooral. Wel ziet hij Daniël overal opduiken, net als Lucy en hun gemeenschappelijk leven; zij vult de nog fijne plekken in zijn angstig brein. Zijn angstgevoelens nemen zulke proporties aan dat het voor hem lijkt alsof zijn laatste uur geslagen heeft.

Berkvens heeft het einde van het boek niet helemaal gesloten; er is ruimte voor eigen interpretatie van de gebeurtenissen. Wel is duidelijk dat het niet goed afloopt.

Wat vind ik nu eigenlijk van het boek? Het is goed geschreven; de vaart zit er in; ik heb het met plezier gelezen; de ontsporing van Zimmerman gaat gestaag (en ik lees graag over de ontsporingen van mensen, zie David Vann, zie Jeroen Brouwers, om er maar een paar te noemen); de flashbacks met en de herinneringen aan Lucy zijn aandoenlijk.
Toch blijft het boek een klein beetje eendimensionaal; en lijkt het boek meer een novelle (maar dat is geen degradering, De dood in Venetië van Thomas Mann is ook een novelle; en ja, oké, je kunt heel veel zeggen over de formele kenmerken van 'de roman' en 'de novelle'); en het boek is ook een beetje voorspelbaar.
Dus is mijn oordeel: drie sterren.