De ware rijkdom

De titel en het omslag van dit boek doen vermoeden dat je een feelgood-roman in handen hebt, maar niets is minder waar. Wonderlijk wat marketing kan doen met een roman die in het oorspronkelijke Frans ‘Nos richesses’ heet, en zelfs in het Engels eerst is uitgebracht als ‘Our riches’. Misschien verkoopt zo een titel onvoldoende?

‘Nos richesses’ is geschreven door de Algerijnse schrijfster Kaouther Adimi (1986). Adimi woont en werkt sinds 2009 in Frankrijk. Zij heeft inmiddels 5 romans gepubliceerd, waarvan alleen ‘Nos richesses’ in het Engels (en Nederlands) is vertaald. Met haar boeken heeft ze in Frankrijk al verschillende literaire prijzen gewonnen.

De boekwinkel uit de Engelse (en Nederlandse) titel heet ‘Les Vraies Richesses’ en werd opgericht in de jaren 1930, door Edmond Charlot, een in Algerije geboren Fransman. Charlot heeft overigens echt bestaan, net als zijn winkel. Charlots kleine boekwinkel was veel meer dan een plek waar je boeken koopt, het was ook een bibliotheek, een uitgeverij en een ontmoetingsplek voor jonge schrijvers. De bekendste bezoeker, achteraf gezien, was de jonge Albert Camus. Charlot staat nu dan ook vooral bekend als ‘de ontdekker van Camus’. Na het lezen van dit boek weet je dat dit Charlot eigenlijk tekort doet.

Het verhaal wordt verteld in 3 verhaallijnen. Er zijn de (fictieve) dagboekfragmenten van Edmond Charlot, vanaf de periode dat hij zijn winkel begint tot aan 1961. Het zijn veelbewogen jaren voor de winkel en de uitgeverij, met grote successen, maar ook grote financiële problemen. En dan spelen ook nog de Tweede Wereldoorlog en de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd op de achtergrond. De lezer wordt met behulp van de dagboekfragmenten door deze periode meegenomen, maar zonder voorkennis is het lastig om de geschiedenis goed te volgen. Extra informatie opzoeken is dan eigenlijk een harde vereiste.

De tweede verhaallijn volgt de student Ryad, die als stageopdracht in 2017 het voormalige boekwinkeltje van Charlot moet leegruimen. De nieuwe eigenaar wil er een donutshop beginnen. Charlot leeft dan al lang niet meer, en de boekwinkel was al sinds 1947 niet meer in zijn bezit, maar is wel altijd een plek met boeken (boekwinkel, bibliotheek) gebleven. Totdat Ryad arriveert. In een derde verhaallijn spreken de buurtbewoners in Algiers de lezer rechtstreeks toe. Ze spreken schande van de plannen van de nieuwe eigenaar en betreuren het dat de jonge generatie de geschiedenis zo snel vergeet. Zowel de geschiedenis van de winkel, als die van de natie.

Qua schrijfstijl deed dit boek me wat denken aan ‘Erfgoed’, van de (eveneens) Franse schrijver Miguel Bonnefoy, die ook met weinig woorden een omvangrijk verhaal neerzet. Dat is knap, maar maakt wel dat het verhaal soms wat afstandelijk blijft, en het lastig is met de hoofdpersonen mee te leven. En uiteindelijk ben je als lezer zoveel extra informatie aan het opzoeken dat het lezen van dit vrij dunne boek nog best wat tijd in beslag neemt. Leerzaam, dat is het zeker. Het boek is eigenlijk een ode aan de geschiedenis van Algerije. Een geschiedenis die rijkdommen herbergt waar de meeste lezers weinig van af zullen weten. Niet alleen de Nederlandse lezers, maar zelfs, en dat is misschien de kern van het verhaal, de Algerijnen zelf.