De opkomst en ondergang van een vriendschap

De roman 'Het schaarse licht' vertelt het verhaal van 4 vriendinnen die samen opgroeien in Tblisi, de hoofdstad van Georgië. Als kinderen maken ze de Sovjet Unie nog mee; hun volwassenwording valt samen met de oprichting van een onafhankelijk Georgië begin jaren ‘90. Het zijn onrustige jaren, met politieke instabiliteit en een burgeroorlog in Abchazië. De stad wordt overspoeld door drugs en de straten worden beheerst door bendes die min of meer straffeloos hun gang gaan. Zelfs wie zich niet bemoeit met politiek of macht krijgt te maken met voedselschaarste, langdurige uitval van elektriciteit en geweld op straat. Deze context leidt tot een samenloop van omstandigheden die de vriendinnen uit elkaar drijft.

De geschiedenis van deze vriendschap wordt verteld als terugblik door één van hen: Keto. Zij bezoekt in 2019 een fototentoonstelling met het werk van Dina, één van haar jeugdvriendinnen. Dina heeft het leven in Georgië begin jaren ‘90 compromisloos in beeld gebracht en haar foto’s brengen Keto terug naar die tijd. Naar de mooie herinneringen, maar ook naar de nare gebeurtenissen die ze probeert te vergeten, maar nooit meer kwijt raakt. Naar die gebeurtenissen wordt al vroeg in het boek verwezen, maar wat er precies gebeurd is wordt pas later duidelijk. Zo houdt de schrijfster slim de aandacht van haar lezers vast.

En ja, dat is nodig, want je hoeft maar naar de omvang van het boek te kijken om te zien dat de schrijfster, de Georgisch-Duitse Nino Haratischwili, niet een vrouw van weinig woorden is. Met 773 pagina’s neemt ze héél uitgebreid de ruimte om nauwkeurig haar plot op te bouwen en haar belangrijkste personages neer te zetten. Dat doet ze bovendien met nogal bloemrijke en lange zinnen, met veel bijvoeglijke naamwoorden en metaforen: ‘ademloze zomers’, 'façades van arrogantie’, ‘hartstochtelijke kussen’, ‘de oase van de kindertijd’ etc. Je moet ervan houden.

Het verteltempo is zeker in de eerste helft van het boek laag. Met een eindeloze stroom aan anekdotes worden de verschillende persoonlijkheden van de hoofdpersonen geïllustreerd. Dit roept af en toe het gevoel op van een ‘girl-band’, waarin bewust verschillende typetjes bij elkaar zijn gezet: de serieuze, de dappere, de fladderaar en de observator/verbinder. In de tweede helft van het boek gaat het verteltempo ineens fors omhoog, soms zelfs zodanig dat er wel heel erg snel voorbij wordt gegaan aan enkele belangrijke en dramatische gebeurtenissen. Dat maakt de opbouw van het boek wat onevenwichtig.

Ook opvallend is de keuze voor Keto als enige verteller in dit boek. Zij beschrijft levendig en met veel detail gebeurtenissen waar ze zelf niet bij aanwezig was, terwijl ze tegelijkertijd zichzelf en haar eigen ervaringen wat wegcijfert, of er op zijn minst erg snel langsheen laveert. Wonderlijk dat je uitgerekend de persoon die het verhaal vertelt pas heel laat in het verhaal iets beter leert kennen. Dat maakte haar wel meteen tot het meest intrigerende en misschien ook wel minst stereotype personage van het boek.

Er zijn best wat minpunten te benoemen aan dit boek. Toch is ‘Het schaarse licht’ zeker het lezen waard. Niet alleen omdat je veel te weten komt over de recente geschiedenis van Georgië, maar vooral omdat Haratischwili je laat voelen hoe het is om als gewoon mens, met vrij gewone behoeftes en verlangens door externe omstandigheden zomaar in een extreme situatie terecht te komen. En te moeten leven met de gevolgen van keuzes die je daarin moet maken. Dat zet tot denken aan.