Op zoek naar een verdwenen taal

Schrijver/journalist Philip Dröge duikt in ‘De Tawl’ in de geschiedenis van de Nederlanders die zich in de 17e en 18e eeuw vestigden in en rondom New York. Wat zij met zich meenamen, naast materiële zaken, waren hun taal en cultuur, die nog generaties lang overleefden. Aanvankelijk als de dominante taal en cultuur in de handelsstad Nieuw Amsterdam, en later, toen Nieuw Amsterdam in Britse handen was gevallen, steeds meer in de marge.

De taal die deze migranten spraken werd wel de ‘Tawl’ genoemd, een taal die in de loop van de eeuwen steeds verder af kwam te staan van het Nederlands zoals wij dat kennen. In uitspraak, maar ook in woordenschat en grammatica. Interessant feitje daarbij is dat het niet alleen mensen met Nederlandse wortels waren die de Tawl spraken, maar bijvoorbeeld ook de oorspronkelijke bevolking, die handel dreef met (afstammelingen van) Nederlanders, of zich via huwelijken met hen vermengde. Zelfs mensen van Afrikaanse afkomst spraken soms de Tawl, omdat ze als slaaf bij Nederlanders werkten. In de loop van de eeuwen stapten de nieuwe generaties toch steeds vaker over op het Engels. De (waarschijnlijk) allerlaatste spreker van de Tawl stierf in 1963.

Zoals ook in zijn vorige boek, Moederstad, beperkt Dröge zijn historisch onderzoek niet tot de archieven, maar gaat hij ook ter plekke op zoek naar restanten van de Nederlandse aanwezigheid in New York en het gebied daaromheen. Op een (niet al te beste) huurfiets bezoekt hij plaatsjes met Nederlands klinkende namen zoals Kinderhook, op zoek naar inwoners die nog iets weten. Misschien zijn er mensen die zich van vroeger nog iets herinneren, wiens grootouders de Tawl spraken? De beschrijving van Dröges fietstocht geeft charme aan het boek; want de VS zijn niet echt ingericht op fietsers. Zo loopt er een officiële fietsroute over de vluchtstrook van een snelweg en is het een heel eind lopen naar de eerstvolgende fietsenmaker.

Is dat allemaal relevant? Nee! De mensen die de schrijver tijdens zijn tocht ontmoet zijn namelijk helemaal niet bekend met de geschiedenis van het gebied en met de Tawl. Sterker nog: ze zijn er ook niet in geïnteresseerd. Daarmee dient de fietstour uiteindelijk alleen als een vleugje couleur locale of misschien als decor voor de historische fantasieën van de schrijver, maar levert dit geen extra informatie op.

De paar personen die Dröge wél verder helpen zijn linguïsten, historici en archivarissen, die hij zeker niet bij toeval tegenkomt. Met hun kennis als input is dit alsnog een interessant boek geworden, zeker voor wie interesse heeft in de Nederlandse of Amerikaanse geschiedenis of in taal. Dröge schrijft toegankelijk en probeert duidelijk de aandacht van de lezer vast te houden door feiten af te wisselen met zijn fietsavonturen. Probleem is alleen dat er niet zo vreselijk veel bekend is over de Tawl, misschien niet voldoende om er een compleet boek over te schrijven. Het had wat korter gekund dus, en minder repetitief.