Mia Doornaert fileert de Franse ziel

Dat Frankrijk een land op zoek naar cohesie is, blijkt overtuigend uit Ontredderde Republiek van Mia Doornaert. La douce France is verdeeld en lijkt in de ban van le déclin (het verval). Fransen ervaren een collectieve malaise: ze zijn neerslachtig, maar niemand lijkt goed te weten waarom. Niet dat er geen duidelijke oorzaken aan te wijzen zijn: terrorisme, moeizame integratie, verziekte banlieues, economische stagnering, een hardnekkig begrotingsdeficit en torenhoge jeugdwerkloosheid zijn nog maar enkele factoren die van Frankrijk een ‘zieke patiënt’ maken. Wie wil begrijpen waarom de opdracht van president Macron zo overweldigend is, vindt in dit boek alvast een goed overzicht. Maar om een diagnose te stellen, wil Doornaert verder gaan dan de cijfers en de feiten. “Naties zijn gezamenlijke verhalen van gedeelde belevenissen en herinneringen, van passies en dromen”, citeert ze de filosoof Ernest Renan. De Franse ontreddering heeft ook te maken met een verlies van nationale trots en een teloorgang van le specificité française. Net door hun glorieuze verleden zijn Fransen het niet gewend om in het hedendaagse Europa een ‘gewoon’ land te zijn. Om dit dieperliggende gevoel van mishagen te vatten, duikt Doornaert de Franse geschiedenis in. Ze verwijst naar de Poolse journalist Ryszard Kapuściński om aan te geven dat onder de waan van de dag een ‘trage rivier’ stroomt. Doornaerts poging om die Franse ‘trage rivier’ in kaart te brengen begint bij Clovis en houdt halt bij enkele cruciale episodes: van het koningschap van Hugo Capet tot aan de Revolutie en de philosophes, van het keizerrijk van Napoleon Bonaparte tot aan de belle epoque en de wereldoorlogen. Het resultaat is een vlot leesbare executive summary van de Franse geschiedenis. In de laatste hoofdstukken komen vooral de Franse presidenten en hun (al dan niet politieke) exploten aan bod. Vooral François Mitterand moet het daarbij ontgelden. In tegenstelling tot staatsman Charles de Gaulle klampte “Tonton” zich vast aan de macht zonder een duidelijk plan voor Frankrijk. Hij was het ook die de politieke groei van het Front National aanwakkerde, om zo de rechterzijde te verdelen en zijn eigen positie veilig te stellen. Ook het zogenoemde “spook van het Elysée” François Hollande krijgt een allesbehalve flatterend portret van Doornaert. Naast de politieke mijlpalen komen ook heel wat persoonlijke verhaallijnen van les présidents aan bod. Hoewel vermakelijk, zijn deze details over amoureuze escapades en andere persoonlijk intriges een pak minder relevant in het schetsen van de ‘trage rivier’. Mia Doornaert staat erom bekend dat ze geen blad voor de mond neemt en dat doet ze ook in dit boek niet. In de inleiding geeft ze duidelijk te kennen dat Ontredderde Republiek een subjectief werk is. Net daarin schuilt ook de grote charme van het boek. Doornaert kent Frankrijk door en door, is er intens door gefascineerd en houdt er zielsveel van. Haar verhaal is een tapijt van geschiedenis, ankedotes en persoonlijke herinneringen, verteld met aanstekelijk enthousiasme. Lees de volledige recensie op Vreemder Dan Fictie.