Liefdevolle memoires – Soms betuttelende levenslessen

‘We gingen op bezoek bij mijn grootvader. Voor mij was hij niet de grote Mahatma Gandhi die door de hele wereld werd vereerd, maar gewoon ‘Bapuji’, de vriendelijke opa over wie mijn ouders het vaak hadden.’

Arun Manilal Gandhi (1934) is de vijfde kleinzoon van Mahatma Gandhi. Gedurende zijn carrière heeft Arun Gandhi zich, net als zijn grootvader, ingezet voor geweldloosheid. Zo ontving hij voor het werk dat hij deed aan het ‘MK Gandhi Institute for Nonviolence’ de ‘Peace Abbey of Conscience Award’. Arun Gandhi werd geboren in Zuid-Afrika, en groeide een groot deel van zijn jeugd op in de ashram van zijn grootvader. In 'Het boek van wijsheid' schrijft hij over de levenslessen die hij van zijn opa leerde en de herinneringen aan zijn jeugd in de ashram.

'Het boek van wijsheid' schippert qua genre tussen memoires, autobiografie, persoonlijk betoog en non-fictie. Daarom kan de titel: ‘Het boek van wijsheid – 11 levenslessen van mijn grootvader’ je op het verkeerde been zetten. Het boek is namelijk geen objectief verhaal waarin de levenslessen van Mahatma Gandhi uiteen worden gezet, maar eerder een heel persoonlijk verhaal, dat op sommige momenten vooral over Arun Gandhi zelf lijkt te gaan.
Arun Gandhi verbindt elf levenslessen met herinneringen aan zijn opa en met het huidige tijdsbeeld. Door de levenslessen te verbinden met het nu roept Arun Gandhi op om het gedachtengoed van zijn grootvader niet alleen te ónthouden, maar ook in léven te houden.

De schrijfstijl in het boek is makkelijk te volgen en de lessen worden in de breedte besproken. ‘Het boek van wijsheid’ is daarmee toegankelijk én voer voor verdere inhoudelijke discussie. Zo schrijft Arun over verspilling. Verspilling van voedsel, maar ook de verspilling van mensenlevens: ‘Verspilling is meer dan een slechte gewoonte. Er spreekt onverschilligheid jegens de wereld uit, en je doet er de natuur geweld mee aan.’ Wat betreft persoonlijke lessen biedt het boek geen vernieuwing of diepgang, al komen er zo nu en dan best mooie citaten voorbij. De lessen benadrukken echter wel de noodzaak tot betrokkenheid bij wat er gebeurt in de wereld en de maatschappij.

Aan de andere kant missen de lessen diepgang en gaan de voorbeelden van de hak op te de tak; het lijkt alsof Arun Gandhi al associërend schrijft. Ook klinkt zo nu en dan een belerende toon door, bijvoorbeeld over sociale media: ‘Is er werkelijk iemand die denkt dat het communiceren met emoji’s menselijke relaties verbetert en begrip en vrede bevordert?’ Zou het met zijn leeftijd te maken hebben, dat Arun Gandhi moderne ontwikkelingen met zo’n somber gemoed tegemoet ziet? Dat is wellicht wat kort door de bocht. Het valt in ieder geval op dat Arun deze ontwikkelingen vooral door zijn eigen referentiekader beziet.

Al met al is ‘Het boek van wijsheid’ vooral een liefdevol en toegankelijk eerbetoon van Arun aan zijn grootvader en een eerste kennismaking met de filosofie van Mahatma Gandhi. Wie meer de diepte in wil kan verder lezen of met anderen in discussie gaan.