Een walmende vlaspit

De walmende vlaspit is een metafoor uit het Nieuwe Testament die het restje geloof wil aanduiden dat God tegen alle verwachtingen en verdrukking in toch levend houdt. Ik proef iets van vertwijfeling in de uiteenzettingen van de auteurs van dit document. Zelf zijn ze zich terdege bewust van de crisis waar het christelijk geloof doorheen gaat, begin eenentwintigste eeuw. De grote religieuze kwesties die eeuwen geleden de gemoederen zo bezighielden, zijn voetnoten geworden in het publieke discours van deze tijd. Het spreekt het grote publiek niet meer aan hoe we over God denken, als hij al bestaat.
De schrijvers zijn zich terdege bewust dat zijn bestaan niet bewezen kan worden, noch filosofisch, noch Bijbels. Alhoewel historisch van belang, heeft de Bijbel als Woord van God geen absolute geloofwaardigheid meer, een boek met tegenstrijdigheden en verouderde en achterhaalde concepten en ideeën. Over God zelf in de eerste plaats, maar ook over de wereld waarop en waarin wij leven.
De auteurs herdefiniëren geloof door het in de eerste plaats persoonlijk te maken, dus niet meer afhankelijk van een of andere zogenaamd algemeen geldend bewijs. Ieder levert zijn eigen bijdrage en komt met zijn eigen inzicht, dat geheel vormt het antwoord op de boodschap van Christus. Zo is de kerk, gemeente zo je wil, de erfgenaam van zijn evangelie, zoals Christus getuigde van God, de Vader dus.
En dat is een ander interessant inzicht: God is de Vader van Christus en Christus is de Zoon van God, en dus niet God zelf. Zo wordt simpel, krachtig en eenduidig een kanttekening geplaatst bij de overlevering van de Drie-eenheid. Wel jammer dat de heilige Geest vervolgens als Geest van God wordt gedefinieerd, zonder hem een aparte eigen identiteit en betekenis toe te kennen.
Jammer, maar wel enigszins in lijn met de verwachting, is ook de twijfel die geuit wordt bij de opstanding van Christus. De ene auteur heeft er afstand van genomen, de ander niet. En dat terwijl juist de opstanding van Jezus het evangelie zoveel kracht geeft en het christelijke geloof onderscheidt van andere godsdiensten en van vrijblijvende wereldse filosofieën.
Een probleem hebben de schrijvers ook met de waarheid. Waarheid is persoonlijk, die filosofische insteek neemt men over. Absolute waarheid bestaat niet, alle waarheid is relatief. De 'waarheid' die men poneert overstijgt als enige die relativiteit. Een problematisch concept als je dat toepast op bijvoorbeeld de zojuist genoemde opstanding, maar ook op simpele natuurkundige wetmatigheden als de relativiteitstheorie of de kwantumfysica. Is de aarde dan misschien niet rond, zijn er dan misschien geen mensen naar de maan geweest, of om in de woorden van Einstein te blijven: schijnt de maan misschien niet als wij niet kijken?
Het mooie van dit boek is dat de belangrijkste grond van het christelijke geloof met deze vrije visie ook in twijfel getrokken wordt: het geloof dat God de dood van zijn Zoon nodig had om de mens te kunnen redden. Het idee van een almachtige, alwetende God die alles bestiert en zowel verantwoordelijk is voor het kwaad (de kruisiging van Jezus) als het goede (zijn opstanding), wordt kortdadig van de hand gedaan. Dat werkt verfrissend: God is enkel goed. Hij verleent in de verdrukking zijnde mensen kracht en schept zo leven in wat anders een dode of kwaadaardige werkelijkheid zou zijn gebleven. Dat geeft moed. Zo is dit geschrift, met al zijn beperkingen en tekortkomingen toch een bijzonder waardevolle bijdrage aan het geloof. Absoluut de moeite waard: hoewel een walmende vlaspit, met recht een licht in de duisternis.