Op reis naar het geluk

Lezen en reizen, ze lijken op elkaar. Het gaat steeds om het verlangen je te verdiepen, jezelf te verliezen in anderen en hun vreemde wereld. We hopen op ontroering of geluk. Alain de Botton noemt reizen zelfs een kunst. Zoals een kunstenaar een artistiek ideaal nastreeft en probeert te realiseren, zo jagen we op reis onze dromen van geluk en een beter leven na. Hij zegt het zo: ‘Als onze levens in het teken staan van het streven naar geluk, zijn er wellicht maar weinig activiteiten die zoveel onthullen over de drijfveren achter deze zoektocht –met al zijn passie en paradoxen– als onze reizen’.

Een koud kunstje zou je denken, we hoeven alleen maar een pakketreis te boeken. De Botton nam de proef op de som. Hij had genoeg van de winterse grauwheid van Engeland en boekte een reis naar Barbados, een tropisch eiland in het Caribisch gebied. Boven de glansfolders droomde hij weg van wuivende palmen, een azuurblauwe hemel en ongerepte stranden.

Maar het geluk ging aan hem voorbij en De Botton vraagt zich af waarom. Helaas bleek de realiteit niet te kloppen met de foto’s uit de reisfolder. Veel was lelijk: industrie, reclames, krotjes her en der. Nee, het was niet overal paradijselijk. Met zijn reisgenote kreeg hij ruzie om niets. Maar het grootste probleem was hijzelf, hij had zijn sombere zelf meegenomen en kon niet opgaan in het hier en nu.

Reizen is voor De Botton een individuele ervaring, het gaat erom wat reizen met je doet: ‘We ontmoeten mensen die woestijnen hebben doorkruist, op ijskappen hebben gedreven en zich een weg door oerwouden hebben gehakt, maar bij wie we vergeefs op zoek zouden gaan naar een spiritueel bewijs van wat ze hebben meegemaakt’.

Behalve bij zijn eigen reizen staat De Botton stil bij de ervaringen van andere schrijvers, zoals de exotische reis van Gustave Flaubert naar de Oriënt, de ontdekkingsreis van Alexander von Humboldt naar Zuid-Amerika en de wandelingen van William Wordsworth in het Lake District. Het zijn deze Europese romantici die ons verlangen te reizen hebben gevoed. In hun reizen vinden we de motieven die ons nu nog in beweging brengen: het verlangen naar een andere cultuur, de nieuwsgierigheid naar het onbekende, de schoonheid van sublieme landschappen als bergen, woestijnen en oceanen. Reizen is dan ook vooral een Europese manie, elders reis je alleen omdat je moet, al komt hier nu verandering in.

Natuurlijk gaat De Botton in op het wonder van het vliegen: ‘Weinig momenten in het leven werken zo bevrijdend als die seconden waarin een vliegtuig zich hemelwaarts verheft’. Het brengt ons in de kalme sfeer van de wolken en we laten de plekken van onze angsten en zorgen onder ons. Op deze hoogte krijgen we zicht op de kleinheid van ons leven.

De Botton laat zien hoe reizen samenhangt met filosofie, literatuur en schilderkunst. Zo wijst hij erop dat Edward Hopper zoveel doorgaansplaatsen heeft geschilderd: hotels, restaurants, treinen en wegen. We krijgen door deze samenhang een panoramisch beeld van de kunst van het reizen. De synthese is het sterke punt van De Botton: je komt op een prettige en samenhangende manier veel aan de weet.

‘De kunst van het reizen’ bevat niet alleen reisverhalen, het gaat vooral om de beschouwing van reiservaringen. Het boek is een filosofie van het reizen: je gaat nadenken over het hoe en waarom van reizen. Als altijd schrijft De Botton helder en concreet, zelfs in die mate dat de tekst er eenvoudig door lijkt. Maar die eenvoud is bedrieglijk en het moet hem een enorme inspanning hebben gekost om zijn ideeën zo transparant te formuleren.