Goed gedaan, Mari Jungstedt!

De Scandinavische thriller is een genre op zich, daar twijfelt geen mens meer aan. Binnen dat genre lijkt een subcategorie zich stilaan af te zonderen, zich een eigen identiteit aan te meten: de eilandthriller. Zo spelen de verhalen van Anna Jansson rond de gevoelige maar vasthoudende politie-inspecteur Maria Wern zich allemaal af op het Zweedse eiland Gotland, net zoals de thrillers van Håkan Östlundh met inspecteur Fredrik Broman in de hoofdrol. Johan Theorin verbaasde vriend en vijand met zijn prachtige serie "de vier seizoenen op Öland" (vierde deel moet nog verschijnen), en zelfs een onooglijk eilandje als Flatey bood de IJslandse schrijver Viktor Arnar Ingólfsson genoeg omkadering voor Het raadsel van Flatey... Voorbeeldige Scandinavische thrillers allemaal, maar door de eilandelijke begrenzing hebben ze een claustrofobisch tintje gekregen, en zijn ze gevoelsmatig extra beklemmend. Ook de boeken van de Zweedse schrijfster Mari Jungstedt zijn eilandthrillers; Bittere vrucht is haar zesde...

In Visby, hoofdstad(je) van het eiland Gotland, wordt een nieuw congrescentrum geopend. Dat mag niet onopgemerkt blijven, en dus werd evenementenorganisator Viktor Algård aangetrokken om er een luisterrijk feest rond te bouwen. Terwijl de feestelijkheden volop aan de gang zijn wordt Viktor echter vermoord, vergiftigd met cyanide. Commissaris Anders Knutas en inspecteur Karin Jacobsson onderzoeken de zaak. Ze komen erachter dat de getrouwde Viktor een minnares had, Veronika Hammar, die ook op het feest aanwezig was. Nu is ze echter spoorloos. Om haar te vinden ondervragen Knutas en Jacobsson Veronika's vier volwassen kinderen, en die blijken allemaal een erg pijnlijke band te hebben met hun heerszuchtige, egocentrische moeder. Aanwijzingen om hen alle vier te verdenken zijn er genoeg, maar bewijzen vinden de speurders niet. Dan valt er nog een dode, en weer door vergiftiging met cyanide. Knutas en Jacobsson beseffen dat ze hun denkrichting moeten bijstellen om de zaak te kunnen oplossen. Een dramatische wending dreigt, en wordt heel reëel...

Bittere vrucht is een realistisch moordverhaal met een minutieus opgebouwd onderzoek dat traag maar zeker naar een spanningshoogtepunt sluipt, maar waarin "mensen" de hoofdrol spelen. Zij zijn minstens even belangrijk als het misdaadverhaal zelf. Anders Knutas is gelukkig getrouwd maar weet zich geen blijf met zijn twee stevig puberende kinderen. Wat hij ook probeert, allemaal oprecht goed bedoeld, alles loopt op sissers uit, en Anders krijgt het gevoel dat zijn kinderen hem ontglippen. Karin Jacobsson worstelt dan weer met een gewetensprobleem waarmee ze bij niemand terecht kan, zelfs niet bij haar collega-van-jaren Anders Knutas.

Het onderzoek dat maar geen houvast vindt, de familiale problemen waar Anders Knutas mee te kampen heeft, en het demonische geheim dat als het zwaard van Damocles boven Karins hoofd hangt, creëren samen de wanhopige sfeer die het verhaal lange tijd beheerst. Zo'n uitzichtloze toonzetting kan gauw vervelen, maar Mari Jungstedt weet haar personages zó menselijk, zó levensecht en zó sereen neer te zetten, dat de lezer hen alleen nog maar wil helpen om al die wanhoop en uitzichtloosheid weg te werken. Anders Knutas, Karin Jacobsson en een handvol andere personages... ze kruipen diep onder de huid van de lezer.

De echte liefhebber heeft het nu al wel begrepen: Bittere vrucht is een typerend voorbeeld van de oerklassieke Scandinavische thriller: een goed verhaal dat beleefd wordt door échte mensen met een hart en een ziel, met zorgen en geluk, met blijdschap en verdriet; een verhaal dat zich intens maar zonder al te veel rumoer ontplooit op het ritme van het leven. Bittere vrucht is, met andere woorden, een beetje terugkeren naar Sjöwall en Wahlöö en Henning Mankell. Anders Knutas en Kurt Wallander zouden elkaar goed hebben kunnen begrijpen...

Bittere vrucht is geen uitzonderlijke thriller, maar wel een erg goede, met warmte geschreven in een duidelijke, eenvoudige taal, spannend tot op de allerlaatste bladzijde, en met heel wat onverwachte wendingen erin. In de ontknoping zit wat meer actie verwerkt. Een enkele kniesoor zal dit misschien "on-Scandinavisch" noemen, maar ook die zeldzame actiescènes zijn goed en geloofwaardig gebracht.

Misschien is dit wel het beste compliment voor dit boek: Bittere vrucht is gewoon aangename lectuur, en een aanrader voor al wie nog eens een degelijke, ouderwetse, klassieke Scandinavische thriller wil lezen. Goed gedaan, Mari Jungstedt!