Een schokkend verhaal

Dit is een waar gebeurd verhaal over een goed mens. Het begint enkele dagen voordat orkaan Katrina korte metten maakt met de stad New Orleans (2005).

Abdulrahman Zeitoun is een uit Syrië afkomstige Amerikaan. Hij is getrouwd met Kathy, met wie hij een goedlopend renovatiebedrijf uitbaat. Als Katrina New Orleans nadert, verlaat Kathy met hun drie kinderen de stad. In weerwil van Kathy's smeekbeden blijft Zeitoun achter om hun eigendommen te beschermen. Dan raast Katrina voorbij en zet New Orleans metershoog onder water. Ondanks alle ellende gaat voor Zeitoun een nieuwe wereld open. In een aftandse kano peddelt hij tussen de huizen en helpt mensen én dieren zo goed als hij maar kan. Hij voelt zich als een ontdekkingsreiziger "in opperbeste stemming." Hij heeft dagelijks telefonisch contact met Kathy en aan haar vertelt hij "zich nog nooit zo nuttig gevoeld te hebben." Maar op een dag is er plots geen contact meer. Weliswaar verliest Kathy de moed niet, maar na een tijdje begint zij noodgedwongen rekening te houden met de mogelijkheid dat Zeitoun is omgekomen…

Dit boek is een reconstructie van enkele weken uit het leven van Zeitoun en zijn familie. Via talrijke flashbacks laat de auteur ons binnenkijken in het dagelijkse leven van deze mensen. Zeitoun, afkomstig uit een dynamische Syrische familie, en Kathy, een christelijk opgevoede Amerikaanse die zich tot de Islam heeft bekeerd, vormen een liefdevol paar en met hun kinderen een gelukkig gezin. In deze fase van het boek kreeg ik bij momenten het gevoel dat ik een doordeweeks liefdesromannetje aan het lezen was. Bijna alles in het gezinnetje Zeitoun loopt op gesmeerde wieltjes. Zeitoun en Kathy communiceren met elkaar (en veelal ook met kun kinderen) op een schalks kibbelende toon en dat is erg amusant. Toch bekroop mij heel even de neiging het boek dicht te klappen, maar omdat de sobere vertelstijl die Dave Eggers gebruikt in het geheel niet overeenstemt met de tierlantijntjestaal van een liefdesromannetje, heb ik dat (gelukkig) niet gedaan, want pas naar het einde van het verhaal begreep ik dat de auteur met deze idyllische voorstelling een bedoeling had. Trouwens, op de achterflap wordt dit boek omschreven als "narratieve non-fictie" en dan is enige gevoelvolle idealisering wel toegestaan, vond ik.

Na de kennismakingsfase beschrijft Eggers dan de avonturen van Zeitoun in zijn kano. Onmiddellijk na de storm is New Orleans gewoon een verlaten stad, maar al na enkele dagen beginnen roversbendes de stad onveilig te maken, zelfs stilaan in te nemen. Ook het gedrag van de politionele diensten is niet altijd correct. We kijken er niet van op dat deze goedhartige man zich volop inzet om te helpen waar het nodig is. Niemand heeft hem hierom gevraagd, hij doet het gewoon, voor hem is dit de doodnormaalste zaak van de wereld. Maar zoals steeds vaker in onze ik-ik-ik maatschappij worden de goedbedoelde daden van deze man verkeerd begrepen, en op een vage beschuldiging van plundering belandt hij in een gevangenis die je eerder zou situeren in een of andere dictatoriale derdewereldstaat dan in een "geciviliseerd" land. Vernederingen en folteringen zijn schering en inslag, totale wetteloosheid viert hoogtij en enige menselijkheid (behalve bij de gevangenen onderling) is ver te zoeken. Deze gevangenis, dit Guantanamo van New Orleans, is een walgelijke pestbuil vol etterende onmenselijkheid en het is bijna niet te begrijpen dat iets zo afstotelijks kan bestaan in een land dat voor de beschaafde wereld toch een voorbeeldfunctie heeft. Ik begreep nu waarom Eggers de familie Zeitoun zo ongecompliceerd, zo lieflijk en zo perfect had voorgesteld: hij wilde een contrast creëren, schokkend genoeg opdat we ook eens met verontwaardiging en afschuw naar dit "democratisch" land zouden kijken. Daar is hij, wat mij betreft, in geslaagd.

Dave Eggers heeft dit verhaal geschreven in een sobere, bijna ingehouden taal die het midden houdt tussen pure verslaggeving en geromantiseerde fictie, maar tegelijk ook met veel gevoel. Voor mij was dit boek een vernieuwende ontdekking. Narratieve non-fictie is een genre dat je niet vaak tegenkomt, maar Dave Eggers beheerst het meesterlijk.

Eigenlijk wilde ik dit boek geen score geven: het verhaal is immers echt gebeurd, het is dus geen product van een schrijversgeest, en de auteur heeft op dit vlak geen verdienste. Maar omdat het op Hebban blijkbaar niet mogelijk is een recensie te posten zonder een score toe te kennen, geef ik het boek vijf sterren voor … onvergetelijkheid!