Een nachtvertelling

De roman met de pakkende titel Niets groeit in het maanlicht is een Noorse klassieker uit 1947. Dat was een tijd vol armoede, klassenverschillen, uitbuiting en betutteling. Het waren jaren vol strenge regels, zeker in de kleinere woongemeenschappen, waar vooral vrouwen last van hadden. De sociale controle was groot en een schreeuwende pastoor op de preekstoel in de kerk deed meer kwaad dan goed. In Nederland was het niet heel anders.

Een man vertelt over de trieste lotgevallen van een vrouw

Torborg Nedreaas (1906 – 1987) was een schrijfster die zich de ellende van de wereld en dat van vrouwen aantrok. Ook in haar succesvolle roman Niets groeit in het maanlicht gaat het over hoe vrouwen werden achtergesteld. Er waren nog geen dolle mina’s, alleen oma’s en moeders die er alles aan deden om hun dochters op het rechte spoor te houden. Een ongewenste zwangerschap betekende een bruiloft en anders kwamen er breinaalden aan te pas. En wanneer een vrouw uit de pas liep, sprak de hele wereld schande over haar.

Torborg heeft het verhaal over de val van een vrouw een raamwerk gegeven om zo wat afwisseling in het vertellen te creëren. Op een avond spreekt een man een onbekende vrouw aan op het station, die de weg lijkt kwijt te zijn. Zij gaat met hem mee naar huis en biedt hem haar verhaal óf haar lichaam aan. De man kiest voor het eerste en zo wordt hij de verteller van de trieste lotgevallen van de vrouw.

Obsessief verliefd

En treurig is het. Al jong wordt de vrouw verliefd op haar leraar Johannes en die liefde gaat nooit meer over. Ze kiest ervoor om het benauwende kleine mijndorp te verlaten voor de stad, om zo dichter bij hem te wonen. Ook daar liggen de banen niet voor het oprapen en net zoals de liefde, knaagt de armoede aan haar ziel. Ze zal zoete momenten kennen, maar het is vooral kommer en kwel wanneer Johannes niet direct of openlijk voor haar wil kiezen. De jaren stapelen zich op, maar de vrouw blijft obsessief verliefd en verliest hiermee ook haar goede naam, terwijl Johannes zich alles maar kan veroorloven en tenslotte kiest voor een meisje uit een redelijk bemiddelde familie.

Bloederige abortussen

En verder en verder gaat het verhaal, terwijl de vrouw de keel en het gebroken hart smeert met fors wat glazen alcohol en de herinneringen naar boven brengt tussen dikke wolken sigarettenrook. Af en toe roept ze de man tot de orde: hij moet wel blijven luisteren. En ze vertelt over haar smartelijke zielenroerselen, over bloederige abortussen, over haar huwelijk, over een eenzelvige, alcoholische organist bij wie ze te laat inzag dat hij haar enige vriend was.

Blijven lezen

Ook al is het een niet al te vrolijk verhaal, je blijft lezen. De onverkwikkelijke verhalen over een leraar die in het openbaar niet gezien wil worden met een gevallen vrouw en de strijd van de vrouw tegen een liefde die maar niet wil luwen, is fascinerend. Het zijn geen kleurrijke verhalen, er hangt een zekere mistroostigheid over alles, maar toch is er telkens een stuwende kracht dat een zaadje helpt uit te komen om te leven. Torborg Nedreaas weet hoe ze je bij de lurven moet pakken en zorgt ervoor dat net zoals bij de man die moet blijven luisteren, je steeds maar weer een volgende bladzijde omdraait. Een fraaie klassieker met een tijdsbeeld van vrouwen in de jaren ‘50, verstrikt in sociale controles.

Torborg Nedreaas – Niets groeit in het maanlicht (Av måneskinn gror det ingenting, vert. Michal van Zelm), De Geus 2026

Deze bespreking is ook geplaatst in Smitakis Boekenlust, mét leestips: https://smitakisboekenlust.com/torborg-nedreaas-niets-groeit-in-het-maanlicht/