Een ode aan Ada Kaleh

De laatste eilanders van Stefan Popa is een prachtig, poëtisch verhaal dat je de schoonheid van Ada Kaleh laat beleven alsof het nooit opgehouden heeft te bestaan.

In het boek volgen we Azra, Deniz en Ibrahim, drie tieners die volwassen worden op het eiland Ada Kaleh onder het groeiende communisme. Door een te bouwen waterkrachtcentrale zal het eiland onder water komen te staan en dat betekent dat alle inwoners hun huis, thuis en geboortegrond zullen kwijtraken.

In het boek wordt hier veel ruimte voor gemaakt. Er wordt veel aandacht besteed aan de sfeer, mensen en plekken op het eiland, en hoe meer ik las, hoe meer ik het eigenlijk zelf zou willen bezoeken. Van de geur van de bloemen tot de goede koffie, de sigarettenfabriek, het tapijt uit de moskee, en het uitzicht over de Donau. Het eiland is zo beeldend beschreven dat het bijna voelt alsof je er loopt.

Op Ada Kaleh zijn het de drie hoofdpersonages die het verhaal dragen. In het begin zijn ze jong en zorgeloos, maar hoe ouder ze worden en hoe meer het communisme zich toont op het eiland, hoe serieuzer de sfeer wordt. Azra, Deniz en Ibrahim zijn nagenoeg even oud en het draait dan ook lang om de vraag wie van de twee jongens met Azra zal mogen trouwen. Die vraag lijkt naarmate het verhaal vordert bijna kinderlijk, omdat vragen als ‘waar moeten we heen als het eiland straks niet meer bestaat?’ meer op de voorgrond treden.

Want verlies is ook een groot thema in het boek, en dat klinkt op verschillende manieren door. Verlies van jeugd, onschuld, verlies van vriendschap, van medebewoners van het eiland, van zeggenschap en uiteindelijk dus ook verlies van het eiland zelf. Verlies van de plek waar je geboren en getogen bent en waar je niet naar terug zal kunnen keren om te sterven.

Vooruitgang lijkt misschien iets goeds, maar in dit verhaal gaat het ook erg om de verliezen die je moet lijden om die vooruitgang te bewerkstelligen. Want is vooruitgang voor de één, dat ook voor de ander? En wat betekent vooruitgang als het je wordt opgelegd, in plaats van dat je een eigen keuze hebt? Over het oprukkende communisme en de invloed die dat verder heeft op de omringende landen krijg je verder relatief weinig te lezen. Beter, misschien, want door het kleiner te houden wordt het effect op de eilandbewoners juist goed zichtbaar gemaakt.

Popa heeft met dit boek een onwijs mooi verhaal verteld, dat Ada Kaleh goed recht doet. De schoonheid waarmee dit geschreven is, is indrukwekkend. Het is een boek waar je even de tijd voor moet nemen, daar leent het zich ook voor want het is een iets trager verhaal, maar dat vertragen draagt juist bij aan de schoonheid.