'Interessant!'

Ilan Sluis en Olof van Joolen zijn boezemvrienden. Tachtig jaar geleden zou dit ondenkbaar zijn geweest. Ilans Joodse oma overleefde als een van de weinigen uit haar familie de naziterreur. Terreur waar Olofs grootvader Jacobus juist aan deelnam. Hij werd lid van de SS, vocht aan het Oostfront en werd, nadat hij daar dienstongeschikt raakte, onderdeel van de gevreesde Utrechtse Sicherheitsdienst (SD).
Normaal lees ik eigenlijk weinig tot geen boeken over de oorlog. Vind ik het dan niet interessant? Zeker wel. Maar als je kunt kiezen tussen even verdwijnen in een gezellige fantasiewereld, zwijmelen bij een romance of een waargebeurd, zwaar verhaal, dan is de keuze snel gemaakt. Toch trok dit boek mijn aandacht, juist omdat het beide kanten van de oorlog belicht. Het stelt belangrijke vragen en gaat echt op onderzoek uit.
De grootvader van Olof was fout. Hij hielp immers de Duitsers, maar tegelijkertijd hielp hij ook twee oude Joodse dames op een zolder te overleven. Wat heeft hem ertoe gedreven om bij de SS te gaan? Ilans oma zat samen met haar zus ondergedoken bij een gezin, waarvan de zoon later haar toekomstige man zou worden. Hoe wist Lien aan de Holocaust te ontkomen? En waarom maakte Jacobus de keuze die zijn verdere leven bepaalde? Welke invloed had hun oorlogsverleden op het leven van hun kinderen? En hoe werkt dat door in het leven van Ilan en Olof?
Om antwoorden op deze vragen te krijgen, gaan Ilan en Olof samen op onderzoek uit. Als lezer word je meegenomen in dit proces, dat niet altijd makkelijk is, en in de gesprekken die zij met elkaar voeren.
Om en om worden de verhalen verteld. Zo lees je over Ilans oma en de weg die zij heeft moeten afleggen, en ga je mee in de zoektocht naar de drijfveren van opa Jacobus. Ilan en Olof spraken met familieleden, bezochten Westerbork, doken het Nationaal Archief in en lieten hun vaders op zolder zoeken naar oude brieven. Richting het einde kun je een aantal van die brieven lezen die in die tijd zijn verstuurd. Dat vond ik een mooie toevoeging, omdat het het verhaal nog tastbaarder en diepgaander maakt.
De schrijfstijl is heel helder en onderzoekend, maar blijft persoonlijk. Het boek zet je aan het denken over de verschillende kanten van de oorlog.
Wat ik ook erg interessant vond, is het stuk over Ad, de vader van Olof, en de impact die het oorlogsverleden op zijn leven heeft gehad. Omdat zijn vader aan de verkeerde kant stond, mocht hij bijvoorbeeld niet naar een bepaalde school en was hij in militaire dienst ook niet echt welkom. Hierdoor is hij ontzettend perfectionistisch geworden, met de gedachte dat als je alles perfect doet, niemand je iets kan verwijten. Bijzonder hoe de keuzes van één persoon generaties lang doorwerken.
‘Erfgenamen’ is geen luchtig boek dat je zomaar even wegleest. Ik heb er dan ook echt een paar dagen over gedaan, terwijl het maar 190 pagina’s telt. Interessant is het absoluut, en ik zou hier nog pagina’s over vol kunnen schrijven, maar dit is een verhaal, of eigenlijk meerdere verhalen, dat je zelf moet lezen en ervaren.
‘Erfgenamen’ is een boek dat misschien wat langer op je nachtkastje ligt, maar dat zeker een indruk achterlaat wanneer je het dichtslaat.