Je kunt niet veranderen wat je niet erkent

Bizar voelt het wel om tijdens storm Eunice ‘Staat van ontkenning’ van Erik Rozing te lezen, waar orkanen met enige regelmaat voorkomen en de zeespiegel met zorgwekkende snelheid stijgt. De schrijver situeert zijn roman in het Nederland in de nabije toekomst, met palmbomen in de Nederlandse duinen en een temperatuur die zelfs eind september nog lijkt te horen bij een hittegolf.

Kortom: het klimaatbeleid van de laatste jaren heeft aanzienlijk gefaald. Politica Astrid heeft echter andere zorgen gehad, zoals de door Rusland ontketende oorlog. (Opnieuw: bizar. Vooral wanneer je dit boek leest vlak voor de start van de oorlog in Oekraïne.) En natuurlijk de verkiezingen. Haar zoon Adam en zijn generatiegenoten hebben er geen vertrouwen meer in en nemen het heft in eigen hand. Om duidelijk te maken hoe hoog de nood is, vindt bijvoorbeeld zijn vriendin Jelena het zelfs geoorloofd om aanslagen te plegen.

Het boek start na een aanslag op een collega met Astrids terugkeer naar het huis, waar ze tot een jaar geleden nog woonde met haar zoon en haar man Victor. ‘[…] de man die zij ooit meende te moeten redden en die haar bedankte door haar te verraden.’ In het eerste hoofdstuk wordt gelijk duidelijk hoe de zaken ervoor staan op het gebied van klimaat, politiek, activisme, wetenschap, artificiële intelligentie en de gezinssituatie, waardoor de lezer zich gelijk midden in het verhaal bevindt.

Vanuit de perspectieven van Astrid, Victor, Adam en opa Felix ontvouwt zich vervolgens het verhaal. Rozing heeft goed nagedacht over de vele thema’s die hij in zijn boek aan bod laat komen. Naast de al genoemde onderwerpen speelt bijvoorbeeld ook de maakbaarheid van het leven een belangrijke rol. Heel concreet wordt dit in het werk van wetenschapper Victor die technieken ontwikkelt die veel verder gaan dan klonen. Een interessante ontdekking, aangezien in de roman het vruchtbaarheidsprobleem steeds grotere schaal aanneemt.

Met al die onderwerpen schept de auteur een intelligent narratief met een grote informatiedichtheid. Daarmee wil hij iets té veel. Niet alle verhaallijnen kunnen in het ruim vierhonderd pagina’s tellende boek volledig uitgewerkt worden en je krijgt pas op driekwart van de roman feeling met de hoofdpersonages. Als psychiater geeft Rozing hen overigens wel een goed achtergrondverhaal mee, waaruit hun, vaak vrij extreme (re)acties, over het algemeen overtuigend volgen.

Tussen Rozings personages bestaat veel frictie. Ze communiceren voortdurend langs elkaar heen, hebben meer oog voor hun eigen gelijk en behoeftes dan die van de ander en ontkennen continu de situatie zoals die werkelijk is. Daardoor wordt de situatie alleen maar slechter en lukt het de personages niet de broodnodige veranderingen door te voeren die een hoop ellende zouden hebben voorkomen.

Dit gebrek aan erkennen van problemen merk je bijvoorbeeld aan wat er door Astrid heengaat: ‘Intimiteit is iets wat je samen maakt, schreef ze in haar dagboek, waarmee ze naar de zwangerschap verwees, of het ongeboren kind, terwijl er ergens ook een stem was die zich afvroeg of het niet vreemd was dat je pas werkelijk samen kon zijn als er een derde was, maar dat schreef ze niet op omdat ze bang was dat de gedachte wortel zou schieten in de realiteit en een eigen leven zou gaan leiden, alsof dat wat ze nu hadden ook zo weer kapot kon gaan.’

Wie Rozings eerdere boeken ‘De psychiater en het meisje’ en ‘Het beste voor iedereen’ kent, zal naast de prettige schrijfstijl ook de herkenbare humor terug zien komen. Zo neemt hij zijn eigen beroep even goed op de hak en creëert hij een wel heel bijzondere dierentuin. De humor is in dit nieuwste boek wel iets dunner gezaaid, maar dat past goed bij de sfeer. Daartegenover staat dat er meer intertekstualiteit te vinden is.

‘Staat van ontkenning’ is een goed doordacht boek, dat best nog iets dikker had mogen zijn om de vele lijntjes allemaal zorgvuldig af te ronden. Een urgente roman, die flinke vraagtekens zet bij de ontwikkelingen in de maatschappij en de desastreuze gevolgen van ontkenning duidelijk zichtbaar maakt, zowel op wereldschaal als persoonlijk vlak.