Lezersrecensie
Een heerlijk boek door een taalliefhebber voor een taalliefhebber
Middag, Guus - Verklarend zakwoordenboekje van rare woorden
Van Oorschot, 179 pagina’s
Schrijver en essayist Guus Middag (1959) bracht 86 rare woorden bijeen in een fraai uitgegeven handzaam boekje. Ieder woord krijgt anderhalf tot twee pagina’s waarin Middag op spitsvondige wijze uit de doeken doet wat hij te weten kwam over de woorden. Woorden die je in spreektaal kunt tegenkomen maar die vrijwel nooit opgeschreven worden, je vindt ze meestal niet in Van Dale. Woorden zoals bladwachter, garingbuik, koeienhonger, peltast, springvos en zwouten.
Heerlijk vond ik het lemma ‘Enschede’ waarin de -e- telkens anders wordt uitgesproken, de stad die door sommigen heel prozaïsch Pluskut wordt genoemd. En natuurlijk komen we ook Battus tegen die ons wees op zulke merkwaardige woorden als bas-alt, boos-aardig of vol-ledig. Middag voegt daar nu smeer-poets aan toe. En wat te denken van de zin The quick brown fox jumps over the lazy dog, de zin waarin alle letters van het alfabet tenminste één keer voorkomen.
Heerlijk, dit soort boeken. Ze zijn geschreven door iemand die van taal houdt voor iemand anders die van taal houdt. Ik moet nog maar eens vaker iets van deze Guus Middag lezen. Ik ben gek op taalvondsten en moet opeens denken aan de vertalers Niko Groen en Jan Willem Reitsma van Robert Macfarlane die in Benedenwereld opeens met het prachtige woord ‘kroonschaamte’ kwamen voor bomen die zich geneerden voor hun te breed uitwaaierende kroon waardoor hun naaste buren niet voldoende licht konden vangen.
Daarvoor lees ik boeken, voor dit soort taalvondsten die zomaar opeens opduiken, midden op een pagina. Taal is maar een van onze communicatiemiddelen , ik zou zeggen ons eerste en ons laatste middel. Zelfs als je je spraakvermogen kwijtraakt, kun je taal altijd nog opschrijven. Hoe vaak verzucht ik niet “ dacht ik gewoon Nederlands te spreken, blijkt het toch Chinees te zijn” als het me weer eens niet lukt om mijn bedoelingen aan de ander uit te leggen.
Maar als ik taalboeken lees, dan ben ik onder intimi, daar voel ik mij thuis. Ik heb eens gelezen dat J.C. Bloem en Victor E. Van Vriesland een hele avond met elkaar konden converseren uitsluitend door citaten van hun kunstbroeders uit te spreken. Dat niveau zal ik helaas nooit bereiken maar o, wat kan ik plezier beleven aan taal. Het doet me deugd dat het eerste boek dat ik in dit nieuwe jaar uitlees, een taalboek is.
Enno Nuy
1 Januari 2026
Van Oorschot, 179 pagina’s
Schrijver en essayist Guus Middag (1959) bracht 86 rare woorden bijeen in een fraai uitgegeven handzaam boekje. Ieder woord krijgt anderhalf tot twee pagina’s waarin Middag op spitsvondige wijze uit de doeken doet wat hij te weten kwam over de woorden. Woorden die je in spreektaal kunt tegenkomen maar die vrijwel nooit opgeschreven worden, je vindt ze meestal niet in Van Dale. Woorden zoals bladwachter, garingbuik, koeienhonger, peltast, springvos en zwouten.
Heerlijk vond ik het lemma ‘Enschede’ waarin de -e- telkens anders wordt uitgesproken, de stad die door sommigen heel prozaïsch Pluskut wordt genoemd. En natuurlijk komen we ook Battus tegen die ons wees op zulke merkwaardige woorden als bas-alt, boos-aardig of vol-ledig. Middag voegt daar nu smeer-poets aan toe. En wat te denken van de zin The quick brown fox jumps over the lazy dog, de zin waarin alle letters van het alfabet tenminste één keer voorkomen.
Heerlijk, dit soort boeken. Ze zijn geschreven door iemand die van taal houdt voor iemand anders die van taal houdt. Ik moet nog maar eens vaker iets van deze Guus Middag lezen. Ik ben gek op taalvondsten en moet opeens denken aan de vertalers Niko Groen en Jan Willem Reitsma van Robert Macfarlane die in Benedenwereld opeens met het prachtige woord ‘kroonschaamte’ kwamen voor bomen die zich geneerden voor hun te breed uitwaaierende kroon waardoor hun naaste buren niet voldoende licht konden vangen.
Daarvoor lees ik boeken, voor dit soort taalvondsten die zomaar opeens opduiken, midden op een pagina. Taal is maar een van onze communicatiemiddelen , ik zou zeggen ons eerste en ons laatste middel. Zelfs als je je spraakvermogen kwijtraakt, kun je taal altijd nog opschrijven. Hoe vaak verzucht ik niet “ dacht ik gewoon Nederlands te spreken, blijkt het toch Chinees te zijn” als het me weer eens niet lukt om mijn bedoelingen aan de ander uit te leggen.
Maar als ik taalboeken lees, dan ben ik onder intimi, daar voel ik mij thuis. Ik heb eens gelezen dat J.C. Bloem en Victor E. Van Vriesland een hele avond met elkaar konden converseren uitsluitend door citaten van hun kunstbroeders uit te spreken. Dat niveau zal ik helaas nooit bereiken maar o, wat kan ik plezier beleven aan taal. Het doet me deugd dat het eerste boek dat ik in dit nieuwe jaar uitlees, een taalboek is.
Enno Nuy
1 Januari 2026
1
Reageer op deze recensie
