Mathijs Deen doet me aan Nescio denken

Deen, Mathijs - Gras
Alfabet uitgevers, 173 pagina’s


Een nieuw boek van Mathijs Deen stuit bij mij a priori op enthousiasme. Het liefste lees ik zijn non fictie, daarin is hij zeker op dit moment in de Nederlandse literatuur onovertroffen. Maar ook van zijn korte romans en zeker zijn Wadden thrillers heb ik genoten. Nu dan Gras, eerder een novelle zou ik zeggen maar de uitgever noemt het een roman, ook goed.

Het verhaal over de tuinbazen op een aanzienlijk landgoed speelt zich af tussen 1848 en 1954. Er komen drie generaties tuinbazen voorbij onder tamelijk feodale omstandigheden. De derde generatie, Piet. Na de lagere school en de catechisatie volgde automatisch werk. Piet had geleerd dat God de allerhoogste was en alles bestierde. Als de professor hem voorhoudt dat het geoorloofd is God af en toe een handje te helpen, Darwin is inmiddels gemeengoed geworden, wordt Piet boos en hij wijst het idee van de professor om misschien toch nog wat verder te leren onmiddellijk van de hand. Piet vindt zijn Deuwke, heel fraai met hoe weinig woorden Deen deze liefdesgeschiedenis vertelt.

We zijn in de nieuwe eeuw aangeland, de vierde generatie dient zich aan. Tuinbazen blijven tuinbazen, het is een stug en apart soort volk, ze leven, zo schijnt het, tegen de verdrukking in. Nu zijn er geen tuinbazen meer, het zijn hoveniers geworden. Die werken ook hard.

Deze novelle was een genot om te lezen. Deen heeft niet veel woorden nodig om zijn verhaal te vertellen, een familiekroniek dit keer. Hij doet me aan Nescio denken en een groter compliment kun je een schrijver niet maken. Hoe hij aan zo’n onderwerp komt, dat zou ik wel eens willen weten.

Enno Nuy
Januari 2026