Een toekomst die akelig dichtbij voelt.

Niets is wat het lijkt. Zelfs jij niet. Die zin is geen marketinghaakje, maar een waarschuwing. De derde hypothese nestelt zich langzaam onder je huid en laat je daar niet meer los.

Marjon Kuipers schrijft een psychologische roman die zich vermomt als een toekomstverhaal, maar in wezen angstaanjagend dichtbij voelt. De wereld van Observer – een algoritmisch systeem dat levens structureert “ter bescherming” – is geen ver-van-ons-bed-show. Het is een uitvergrote spiegel van onze huidige drang om gedrag te meten, sturen en optimaliseren. Wat dit boek zo sterk maakt, is dat het geen simpele dystopie is. Niemand is hier puur schuldig of onschuldig. Alles begint met zorg. En precies dát maakt het ongemakkelijk.

Hoofdpersoon Mardi Jadee is een overtuigende, gelaagde protagonist. Als gedragsanalist gelooft ze in data, patronen en verklaringen, maar Kuipers laat haar langzaam vastlopen in de grenzen van haar eigen denken. Mardi’s zoektocht naar de verdwenen Isa voelt minder als een reddingsmissie en meer als een morele ontmanteling. Wie is Isa eigenlijk, als haar verleden is gefilterd, vergeten of misschien zelfs bewust herschreven? En wie heeft het recht om te beslissen wat “beter” voor iemand is?

De terugkeer van Sol, het AI-programma, is een van de spannendste elementen van het boek. Sol is geen klassieke, dreigende kunstmatige intelligentie, maar iets veel subtielers: een systeem dat vragen stelt die mensen liever vermijden. Kuipers speelt hier slim met het idee van begrijpen. Wanneer noemen we iets intelligent? En belangrijker: wanneer verschuilen we ons achter technologie om onze eigen verantwoordelijkheid niet onder ogen te hoeven zien?

Stilistisch is De derde hypothese helder en beheerst, maar emotioneel gelaagd. Trauma wordt niet sensationeel neergezet, maar juist in kleine verschuivingen, stiltes en gedragingen die “afwijkend” worden genoemd. Het boek stelt een confronterende vraag: wat als het gedrag dat we willen corrigeren, eigenlijk een logisch antwoord is op een wereld die te strak is afgesteld?

Dit is geen roman die je uitleest en naast je neerlegt. Het is een boek dat je dwingt om na te denken over opvoeding, zorg, data en vrije wil – en over hoe dun de lijn is tussen helpen en manipuleren. De derde hypothese is intelligent, verontrustend en pijnlijk relevant. Een aanrader voor lezers die niet bang zijn om ook hun eigen aannames onder de loep te nemen.