Humor als wapen, hoop als kompas.

Soms verschijnt er een boek dat je niet alleen leest, maar dat je een tijdlang met je meedraagt. De ongenode gast van Leen van den Berg is zo’n boek. Het is een roman over kanker, maar wie het daartoe reduceert, mist de kern. Dit is geen ziekteverhaal in de klassieke zin. Het is een boek over ontwrichting en herordening, over vallen en weer opstaan en over alles wat daartussen leeft.

De titel is treffend gekozen. Kanker wordt geen vijand in een heroïsch gevecht, maar een ongenode gast: iemand die onaangekondigd binnenkomt, zich installeert en het huis – het lichaam, het leven – herschikt zonder toestemming. Van den Berg beschrijft hoe zo’n indringer niet alleen het fysieke bestaan overhoophaalt, maar ook relaties, dromen, taal en tijd. Het gewone wordt plots uitzonderlijk; het vanzelfsprekende wordt kostbaar.

Wat dit boek bijzonder maakt, is de toon. Ondanks de zwaarte is er ruimte voor humor soms droog, soms scherp, als overlevingsstrategie en als wapen. Humor wordt hier geen ontkenning, maar een vorm van verzet. Ook literatuur zelf speelt een cruciale rol: woorden worden een schuilplaats, maar ook een manier om grip te krijgen op wat nauwelijks te bevatten is. Van den Berg laat zien hoe taal kan troosten, maar ook kan tekortschieten. Onder de woorden schuilt een werkelijkheid die rauwer en stiller is dan elke zin kan vatten.

Een terugkerend beeld is dat van het witte doek. Het roept zowel leegte als mogelijkheid op. Is het een wachtkamer? Een ziekenhuislaken? Een schilderscanvas waarop een nieuw verhaal kan ontstaan? Die gelaagdheid typeert het boek: niets is eenduidig, alles draagt meerdere betekenissen. De werkelijkheid onder de woorden, de stilte tussen de zinnen, spreekt soms het luidst.

Stilistisch is De ongenode gast helder en ingetogen. Geen grote gebaren, geen melodrama. Juist die soberheid maakt het aangrijpend. De auteur neemt de lezer mee op een innerlijke reis naar “een plek waar het licht tijdens de nacht blijft sluimeren”, een prachtig beeld voor hoop die niet uitbundig straalt, maar zacht aanwezig blijft. Ook de metafoor van “helderheid op barre hoogten” resoneert: inzicht en aanvaarding komen niet zonder inspanning, niet zonder kou, maar ze zijn mogelijk.

Wat het boek extra indringend maakt, is het besef dat dit verhaal echt gebeurd is. Het leest als een roman, met literaire zorgvuldigheid en compositie, maar de emotionele waarheid is onmiskenbaar authentiek. Dat voel je in de details, in de twijfels, in de kleine observaties die te precies zijn om verzonnen te lijken.

De ongenode gast is een boek over kwetsbaarheid, maar ook over veerkracht. Over hoe een mens kan breken en toch niet uiteenvalt. Over hoe licht kan blijven sluimeren, zelfs wanneer de nacht lang is. Het is een verhaal dat niet alleen ontroert, maar ook ruimte maakt voor troost, voor reflectie, voor hoop.

Een indringende, eerlijke en troostrijke roman die nog lang nazindert.