Tussen melancholie en vitaliteit

‘Het verkoolde alfabet’ van Paul de Wispelaere is een dagboek van het jaar 1990, maar het bevat herinneringen en reflecties over zijn hele leven. Het boek verscheen als privé-domein 174 en is verwant met het eerder verschenen ‘Een jaar in scherven’ van Koos van Zomeren, De Wispelaere verwijst er ook naar.

Beide auteurs leven tussen tweede tijden in. Ze zijn vervreemd van de tijd van hun ouders, het leven op het platteland. Ze zijn evenmin thuis in de moderniteit. Tussen toen en nu bestaat voor beiden een onoverkomelijke spanning die ze trachten te overwinnen. Beide auteurs hebben moeite met het verstrijken van de tijd. De Wispelaere: ‘Wat verloren gaat, kan steevast op mijn warme sympathie rekenen’. Hij is kritisch over het kapitalisme en de vooruitgang.

De Wispelaere vertelt over zijn jeugd: ‘We kwamen niets te kort, maar hadden ook niets te veel’. Zijn vader maakte eigenhandig wagens en hun tuin leverde alle groente en fruit. Het leven was regelmatig en voorspelbaar. Vooral de natuur is sindsdien achteruitgegaan: er is minder ruimte en er zijn minder soorten. Hij staat stil bij zijn eigen veroudering. Als jongen fietste hij naar Monaco en is verwonderd over een foto van zijn bruinverbrande zelf op een racefiets. Of hij kijkt naar een foto waar hij met zijn lachende vrouw op staat, nog onbewust van de ellende die hen te wachten staat.

Hoe komt De Wispelaere met de tijd tot een vergelijk? Eén van de oplossingen is de literatuur. Hij is hoogleraar letterkunde en schrijver. Hij vertelt zijn levensverhaal telkens opnieuw in zijn boeken, in fictie en non-fictie, in allerlei vormen. Zo schept hij zich een eigen wereld waarin hij kan leven.

Bovendien dringt de liefde zijn melancholie op de achtergrond. In ‘Het verkoolde alfabet’ vertelt De Wispelaere over de jonge bewonderaarster van zijn werk die hem brieven stuurt. Hoe ze elkaar steeds vaker ontmoeten tot ze elkaar vinden. Van de buitenwereld trekken ze zich niets aan. Ilse is de grote liefde van zijn leven, ze maakt hem levenslustig en hij is haar dankbaar. Maar er is een groot leeftijdsverschil tussen hen en hij vraagt zich af wat dit voor de toekomst betekent. De Wispelaere vreest dat zijn lichamelijke achteruitgang hun relatie op de proef zal stellen. Bovendien is hij al zoveel illusies armer, terwijl zij nog veel verwachtingen heeft.

Ten slotte vindt hij de vitaliteit van de liefde terug in de natuur. De Wispelaere bewoont een boerderij in Maldegem met een groot stuk grond. Hij legt een tuin aan, plant bomen en herschept het hele domein in een privéparadijs. Nu de natuur verdwijnt, tracht hij een eigen stuk natuur te behouden. Zoals De Wispelaere in zijn boeken kan leven, zo is zijn tuin een biotoop waarin hij de wereld weerstaat. Het is zijn trots en bron van vreugde. Nauwkeurig beschrijft hij het leven in zijn tuin, de bomen, planten en vogels in elk seizoen. De tuin keert als metafoor in veel van zijn boeken terug.

‘Het verkoolde alfabet’ is een introvert, verstild werk waarin De Wispelaere vertelt over zijn leven, het is een dagboek en een zelfportret. Er is een verlangen naar vroeger, maar deze melancholie staat vitaliteit niet in de weg. Zijn herinneringen zijn een levensbron, net als zijn vriendin en zijn tuin. We lezen over zijn reis naar Giverny, waar Claude Monet zijn watertuin met bruggetje en waterlelies schilderde. De Wispelaere verdrinkt tussen de toeristen, maar is toch onder de indruk. ‘Het verkoolde alfabet’ is geschreven in een pregnante, picturale stijl. Ieder beschrijving van de natuur is beeldend als een stilleven. Zijn stijl komt tot bloei op de as van een verkoold alfabet.