Misdaad en straf

In the middle of nowhere van Kansas ligt het plaatsje Holcomb. Er gebeurt nooit iets en niemand heeft ervan gehoord. Herb Clutter had er grond gekocht en is een succesvolle boer. Als vooraanstaand man met een hecht sociaal leven heeft hij zelfs buiten het dorp invloed. Zijn vrouw Bonnie is nu en dan depressief, ze is vaak alleen thuis. Samen hebben ze twee voorbeeldige kinderen, een dochter en een zoon. Het zijn brave, vrome, rechtschapen mensen. Herb is een typische selfmade man die zijn American dream lijkt waar te maken. Tot de familie Clutter op een dag in 1959 wordt vermoord.

De twee daders, Dick en Perry, zijn uit op buit, maar krijgen weinig. Een gerucht is genoeg om het drama in gang te zetten. Dick hoorde van een medegevangene die voor Herb gewerkt had dat er een brandkast zou zijn. Maar Herb betaalt nooit contant. Ze binden de gezinsleden vast, knevelen hen en schieten hen dood. Vervolgens slaan ze op de vlucht en maken een road trip kriskras door diverse Amerikaanse staten. Van spijt of geweten hebben ze weinig last en als Perry erop terugkomt, snoert Dick hem de mond. Sterker nog: ze plegen nieuwe berovingen en diefstallen. Zo slagen ze erin om het met valse cheques nog een tijdje uit te houden tot ze tegen de lamp lopen.

Truman Capote is zeer empathisch en wekt zowel sympathie en medelijden voor de slachtoffers als afkeer en begrip voor de daders. Dick en Perry zijn typische underdogs: ze kijken terug op een leven vol frustratie, pech en ongeluk. Dick heeft een IQ van 130, was goed op school en wilde ingenieur worden. Maar daar was geen geld voor en dus werd hij monteur. Hij heeft een grote seksuele begeerte, ook naar jonge meisjes. Perry’s ouders zijn gescheiden, hij groeide op bij zijn alcoholische moeder, later in instellingen en bij zijn vader. Na een ruzie monsterde hij aan en ging varen. Hij is een beetje artistiek, kan goed tekenen en droomt van een tropisch bestaan in Mexico. Beide jongens voelen afgunst tegenover wie wel in het leven geslaagd is: waarom zij wel en ik niet? Ze hebben wanen, kunnen zich slecht beheersen en hebben geen vrienden.

Er is geen twijfel over de daders, er zijn bekentenissen afgelegd en de jury veroordeelt hen tot de doodstraf. Ze gaan nog in beroep en het duurt nog een paar jaar voor het vonnis wordt voltrokken. Is er nu gerechtigheid? Het is maar de vraag, niemand heeft zijn levensdoel bereikt, voor allen is de uitkomst even tragisch. De executie van Dick en Perry is niet meer dan de wraak van de samenleving. Er is niets opgelost en vergelijkbare misdaden zullen blijven voorkomen, zoals blijkt uit het lot van de medegevangenen in de death row. De samenleving heeft er geen antwoord op. ‘In koelen bloede’ is profetisch gebleken voor de actuele gewelddadigheid van de Amerikaanse samenleving, met aanslagen op scholen en openbare plaatsen.

Capote heeft zich vastgebeten in deze true crime, misschien omdat de werkelijkheid de verbeelding vaak overtreft. ‘In koelen bloede’ is een fantastisch boek waarin hij veel weet te combineren. Hij geeft prachtige beschrijvingen van het Amerikaanse landschap tijdens de road trip. We krijgen een sociologie van een dorpje in de bible belt en een psychologie van de daders. Spannend beschreven is de nadering van Dick en Perry van Holcomb, waarbij Capote ons over het zorgeloze leven van de Clutters vertelt, terwijl de lezer al weet wat hen te wachten staat. Even spannend is het politieonderzoek, waarbij Dick en Perry niets in de gaten hebben, maar de lezer wel. ‘In koelen bloede’ doet je beseffen hoezeer iemands levensloop bepaald wordt door geluk, toeval en pech. Je hebt je leven niet zelf in de hand, want de kleinste gebeurtenis kan tot een catastrofale keten van gevolgen leiden.