Een dicht woud aan betekenissen, een vreemd labyrint

Een bijzonder boek over een mij vreemde wereld: het moderne Indonesië, met een soms oplaaiende politieke strijd om het ware geloof. Een overvol boek en een enorme lading aan betekenissen, soms rationeel en mysterieus tegelijk. Soms met een grote vaart, dan weer drijfzand.

Mijn manier van lezen is: mezelf overgeven aan het verhaal (of de muziek of de film). Meegaan in het betoog, vertrouwen op de maker. In dit geval was dat: mezelf mee laten nemen in een obsessie met mystieke getallen, geslachtsdelen en gender, klimmen, rotsen, godsdiensten en geloven (wat niet hetzelfde is, zo bleek). Soms lukt met dat niet. Met Mulisch heb ik altijd moeite als hij op de mystieke toer gaat. Met Ayu Utami gek genoeg wel.

Dat overgeven is ook een thema in het boek. De personages vragen het ook van elkaar: ‘verplaats je in de wereld van de traditionele dorpelingen’, van andere geloven. Claim niet de waarheid, claim niet de macht. Daarmee wordt dit oudere boek in dagen van Trump en Putin weer actueel.

Het boek wil betekenis geven aan alles. Vermoeiend als je alles wilt begrijpen en onthouden. Hoeft niet, maar naar het eind werd het moeilijk. Utami heeft wel een heel erg rationeel betoog nodig om duidelijk te maken dat de ratio niet mag heersen. Het is een doolhof van geschiedenissen, mythes, stellingen en namen; vaak bekend, vaak ook niet. Er zitten onlogische vergelijkingen in, en dubbelen en ik twijfel of dat de bedoeling was. Met ruim 530 pagina’s ook wel erg dik. Bij de laatste bladzijde had ik het gevoel dat ik door een dicht woud een berg beklommen had en me afvroeg: wat heb ik nu meegemaakt. Vermoeiend, verrassend en verwarrend soms. En ik denk dat dat de bedoeling was.