Laat rusten wat voorbij is!

Tegenwoordig proberen we iets van ons eigen leven of van wat ons bezighoudt, vast te leggen via facebook, instagram, blogs of vlogs.
Annie Ernaux heeft geprobeerd haar leven en wat zij belangrijk vindt vanaf 1941-2006 te ‘vangen’ met taal, haar tijdlijn als het ware in taal omgezet in haar boek. Wat zou ze ook moeten met vergeelde zwart-wit foto’s met gekartelde randjes, vaak met slechte lens genomen. De foto’s van vroeger, of later de dia’s, filmpjes en video’s halen het niet bij wat onze smartphones kunnen produceren.
Ernaux heeft wél haar foto’s als uitgangspunt genomen en gebruikt (als een soort kapstok?) om iets van zichzelf te vertellen in relatie met de tijd waarin de foto genomen werd, in relatie met een sociaal-economisch gegeven of een belangrijke historisch moment.
Alles wat ze al bladerend in haar fotoboeken tegenkomt, roept een herinnering bij haar op, bijvoorbeeld aan kleding, een voor die tijd moderne formicatafel of een buitenplee. Die herinnering deelt ze met de lezer. En dat doet ze consequent in chronologische volgorde. Maar behalve dat ze zich privé momenten herinnert, plaatst zij die ook in een groter geheel, in het geheel van de sociaal-economische geschiedenis van vooral Frankrijk. Logisch voor een Francaise. Maar voor een jongere lezer zullen tal van gebeurtenissen, die voor de oudere lezer wél herkenbaar zijn, zoals de aanschaf van de eerste zwart-wit televisie, de douche, de wc ín huis, het verschijnsel zondagse kleren versus doordeweekse kleren, de auto, voorbehoedsmiddelen, de seksuele revolutie van de jaren zeventig niets zeggen, laat staan de competitie tussen presidentskandidaten en andere typisch Franse gebeurtenissen. Over veel werd niet gesproken, een internationale Dag van de seksuele gezondheid, 4 september, zou onmogelijk geweest zijn in haar tijd.
Maakt het feit dat Ernaux over tal van onherkenbare feiten schrijft, dit boek al niet prettig om te lezen, haar schrijfstijl werkt ook al niet bevorderend. Het is als een regionaal treintje dat besloten heeft een wereldreis te maken en elk stationnetje aandoet, even stopt, rondkijkt (alleen op de perrons, niet daarbuiten) en weer verder tuft. Ernaux stipt alleen maar aan, in de zin van ‘weet je nog?’ maar gaat nergens dieper op in. Evenmin laat ze veel betrokkenheid voelen bij wat ze beschrijft. Het kost dus wel enige doorzettingsvermogen om ‘de verloren tijd 1941-2006’ te herbeleven. En wiens of wier verloren tijd? Die van haar, die van de Fransen of die van de Europeaan? Wie het weet mag het invullen. Ernaux kiest niet, getuige de wisselende persoonsaanduidingen die zij gebruikt.
Vandaag, 3 september werd bekend wie de Europese Literatuurprijs kreeg. Niet Annie Ernaux. Aan de vertaler Rokus Hofstede heeft het niet gelegen.