Collectie fragmenten die vragen om geconcentreerd lezen

De titel van deze recensie verklapt al heel veel. Annie Ernaux maakt het de lezer niet makkelijk. Eigenlijk vertelt ze haar levensverhaal, maar ze gebruikt daarvoor geen doorlopend verhaal, maar een collectie fragmenten waarin ze de 'ik-verteller' angstvallig mijdt.

Er valt veel over te zeggen, over De jaren van Annie Ernaux. Het vermijden van die 'ik-verteller' bijvoorbeeld, heeft een bijzonder effect op de lezer. Zoals gezegd, lijkt het toch een persoonlijk document, dat door het afstandelijke gebruik van persoonlijke voornaamwoorden op een bepaalde manier ongemakkelijk aanvoelt. Waarom vertelt Ernaux het op deze manier? Dat is een vraag die regelmatig opduikt in het hoofd van de lezer. Het zorgt er ook voor dat er minder emotionele binding is met het boek en je dus veel moeilijker in het 'verhaal' komt, voor zoverre je kan spreken van een verhaal.

De fragmenten zijn vrij kort, enkele tientallen regels lang gemiddeld, waardoor je telkens weer in een nieuwe situatie wordt ondergedompeld. Dat vergt ook telkens een aanpassing, zoeken naar focus. En dat vertraagt het lezen. De fragmenten geven indrukken weer van de tijd waarin geleefd wordt en behelzen vaak gebeurtenissen of verwijzingen naar muziek en film. Annie Ernaux maakt zo een reis door de tijd, vanaf de late oorlogsjaren tot nu. Die reis is ook gekoppeld aan het land waarin ze opgroeide, Frankrijk. Ook dit vormt een extra uitdaging, want ze bespreekt erg veel elementen die erg Frans zijn en weinig bekendheid genieten buiten Frankrijk. Natuurlijk zijn er ondanks dat, ook veel parallellen te vinden en zullen de lezers die in dezelfde leeftijdscategorie van Ernaux zitten, zich met veel zaken kunnen identificeren.

'De jaren' is absoluut geen boek dat je zomaar even tussendoor, op een ontspannen manier wegleest. Het kost behoorlijk wat inlevingsvermogen, zeker als je niet veel affiniteit hebt met Frankrijk of als je je moeilijk in de tijdsgeest kan verplaatsen. Het beeldende taalgebruik van Ernaux brengt daar weinig verandering in en dat komt mede toch door de grote afstand die bewaard blijft door de stijl en het fragmentarische van het geheel. Het is wel een boek dat je bijblijft na het lezen en dat aanzetten tot nadenken, ook al geeft Ernaux niet echt kritiek op de maatschappij. Het lijkt eerder alsof ze een levensverhaal in filmvorm voorbij laat komen, waarbij ze sommige scènes meer laat oplichten dan andere.