Magisch en hartverscheurend

Magie kan verstopt zitten in de kleinste voorwerpen om ons heen. Het kan je overvallen op een moment dat je het nodig hebt en dan zorgt het voor een glimlach op je lippen en je hele lichaam wordt warm van de verwondering die het met zich meebrengt. Zo gaat het ook met dit boek. Tijdens het lezen van 'De kaart van zout en sterren' zijn er ogenblikken dat de schoonheid van het verhaal gekoppeld is aan een hartverscheurende realiteit. Zal die realiteit nog wat van zijn magie overhouden of wordt alles verwoest door de oorlog?

Nour is het perfecte hoofdpersonage. Doordat je als lezer alles door de ogen van een kind beleeft, komt de werkelijkheid minder hard aan. De onschuld en de vaak wat dromerige kijk op het leven leveren taferelen op die als door een filter worden afgeschermd. Je weet wat er gebeurt. Je weet dat het slecht is. Je weet ook dat het lijden van de familie nog niet ten einde is. Maar toch schuilt er onder al het stof en het zout van de tranen en het zweet nog hoop. Jennifer Zeynab Joukhadar weet een goede balans te houden tussen de geloofwaardigheid van een kind en toch een juiste toon vinden om het verhaal zo volledig mogelijk te vertellen.

De tweede verhaallijn, van Rawiya, is er eentje die zo weggelopen lijkt uit Duizend-en-één-nacht. Dat zal waarschijnlijk ook de opzet geweest zijn van het verhaal. De roc, het mythische wezen uit de verhalen van Sinbad de zeeman, verschijnt in volle glorie en wil alles vernietigen wat op zijn pad komt. Wat als de roc nu eigenlijk symbool staat voor de allesvernietigende oorlog die in Syrië aan de gang is en die iedereen op de vlucht laat slaan. Wie of wat vertegenwoordigt Rawiya dan? Een kracht om rekening mee te houden die het woeden van de oorlog kan stoppen?

"Ik strompel en struikel en dan realiseer ik me dat ik de hele tijd stukjes van mezelf heb gelekt. Mijn schim is nog steeds verstrooid langs de weg van Amman naar Akaba. Snippers van mij wandelen door de straten van Homs onder de luifels van winkels. Ik heb geen stem, geen anker. Hoe kan ik zorgen dat ik niet op de wind uiteen wordt gescheurd als pluisjes van een paardenbloem? Hoe kan ik zorgen dat ik niet wegdrijf zonder aboe Saied en zijn stenen om me te verzwaren? "

De schrijfstijl is erg beeldend. Dat komt mede door de synesthesie van het hoofdpersonage Nour, maar het komt ook door de bijzonder zintuiglijke manier van beschrijven. Je kan als het ware voelen dat iets fysiek pijn doet. Ook de herinneringen aan gelukkiger tijden roepen een bitterzoet gevoel op, dat door merg en been snijdt. Is het 'De kaart van zout en sterren' dan erg emotioneel? Nee, dat dan weer niet. Gevoelsmatig, maar toch zit er ergens een afstand in gebouwd, een barricade die de overvloed aan emoties tegenhoudt en druppelsgewijs doorlaat. Op die manier word je als lezer niet overspoeld.
Prachtige citaten wisselen af met vlot geschreven spannende scènes en daardoor ontstaat er veel variatie. Van verveling is nooit sprake.

Iets wat zeker het vermelden waard is en het boek erg origineel maakt, zijn de stukken tekst in de vorm van het land waar Nour en haar familie op dat moment doorheen trekken. Deze figuren vormen een streling voor het oog en zorgen ervoor dat je als lezer merkt dat alles weloverdacht en tot in detail uitgewerkt is. Het voelt respectvol aan.

Wie nog twijfelt om het boek te lezen, hoeft zichzelf eigenlijk maar één ding af te vragen. Hou je van magie? Ja? Dan kan je ophouden met twijfelen. 'De kaart van zout en sterren' laat zien dat verbeelding soms de veerkracht geeft om door te gaan tijdens de meest donkere momenten die het leven in petto heeft. Een prachtig verhaal over moed en liefde, over opoffering en kracht en over een onverwoestbare familie.