(on)Realistische scenario’s in Duizend ogen

‘’Jezelf zien als iemand die iemand anders zou kunnen zijn, is al iemand zien die iemand anders ís. Want om naar jezelf te kijken, moet je ten minste een beetje afstand doen van jezelf. De mens is, zoals Nietzsche het zo raak formuleerde, het nog niet vastgestelde dier.’’

In het boek Duizend ogen van Samanta Schweblin zijn kentuki's een ware rage. En dan bedoel ik niet de stukken gefrituurde kip van een fastfoodketen, maar een soort surrogaathuisdieren. Blijkbaar ben ik niet de enige die bij de naam meteen aan kip denkt, want de auteur verwerkt zelfs een grapje in het boek, waar een van de kentuki's Kolonel Sanders heet.

Het boek neemt de lezer mee naar alle uithoeken van de wereld. In korte hoofdstukken ontdek je vanuit verschillende perspectieven waar het verhaal om draait. Kentukis komen in verschillende vormen voor, waaronder panda's, kraaien, konijntjes en draken. Ondanks dat het apparaat behoorlijk duur is, ziet het eruit als een eenvoudige knuffel, op wieltjes. Het is zelfs niet waterdicht en als het op zijn rug valt komt het niet meer overeind. Dat klinkt behoorlijk kwetsbaar en onschuldig toch?

Zodra de kentuki is opgeladen, wacht de eigenaar op verbinding met een centrale server die vervolgens linkt naar een bewoner ergens op de wereld. Die bewoner heeft een activeringsaccount gekocht, waarmee hij het nieuwe speeltje kan besturen. Via zijn computer kijkt hij door de ogen van de kentuki naar de wereld van de eigenaar en kan daarmee de knuffel besturen. De eigenaar van de kentuki weet dus niet wie de knuffel bestuurd, daarentegen weet de bestuurder veel over de eigenaar.

Sommige personages zijn aanvankelijk wat wantrouwig waarom ze een kentuki zouden willen bezitten of besturen, maar de nieuwsgierigheid zorgt ervoor dat ze geleidelijk steeds meer willen weten. Onherroepelijk dat je jezelf ook de vraag stelt:

‘’Ben ik bestuurder of eigenaar, oftewel ben ik een acteur of een voyeur? ‘’
Wie zou je willen zijn als je niet jezelf was?

Hoewel er steeds meer ideeën ontstaan over mogelijke geneugten, valkuilen en gevaren van ons socialemediagebruik en het concept van voyeuristische technologie niet nieuw is, heb ik genoten van dit boek, die eigenlijk vooral over de menselijke natuur gaat. Schweblin presenteert in Duizend ogen een samenleving waarin mechanische knuffels een nieuwe rage worden voor mensen over de hele wereld - van een naïef ogend meisje in Duitsland, tot een peinzende kunstenaarsvrouw in Oaxaco tot een eenzame moeder in Lima. Je kijkt gedurende het verhaal mee over de schouders van twaalf personages. Schweblin geeft haar karakteristieke donkere draai aan dit verhaal terwijl een reeks personages verstrikt raakt in verbindingen die (natuurlijk) uit de hand lopen en hen dreigen te overweldigen.

Het boek bevat vijf belangrijke verhaallijnen, die in stukjes worden gesneden en door de hele roman terugkomen, evenals zes afzonderlijke hoofdstukken die meer beknopte fragmenten bevatten - meestal slechts één scène die een andere kijk op het fenomeen laat zien. Ondanks dat het een originele manier van vertellen is en de schrijfstijl prettig, moest ik soms even terugbladeren om de draad weer op te pakken. Simpelweg een naam boven het hoofdstuk had makkelijker geweest.

De kentuki's vullen een leegte, waardoor de personages het gevoel hebben een nieuw leven aan te gaan, maar dat leven loopt geleidelijk uit de hand. Het is slim en spannend hoe Schweblin in de roman verborgen aspecten van de persoonlijkheden van de personages laat zien die door hun interacties met de apparaten op verrassende en onvoorziene manieren naar voren komen. Gevoelens van exhibitionisme, verliefdheid, maar ook wrok, vernedering en zelfs sadisme komen voorbij.

Ondanks dat het boek fictie is, was ik zelfs een beetje kwaad toen ik het uit had, want of je nu aardig bent of een rotzak, iedereen wordt min of meer afgestraft in dit verhaal. Je voelt de oneerlijkheid en het ongemak, maar ook de realiteit van de menselijke psychologie van eenzaamheid en verslaving aan sociale media wanneer iemand zich openstelt en denkt een ander te kunnen vertrouwen.

Conclusie: Het is een boek met een bite en daar houd ik van. Een boek die je goed na doet denken over de gevolgen van acties die je onderneemt, of je nou eigenaar bent of bestuurder

Duizend ogen | Samanta Schweblin | Meridiaan uitgevers